03 - 01 - 2011
نووسینی : عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ)
ئەگەر پێمان وابێ هەناوی کۆمەڵگە خاڵییە لە ململانێی ڕەوتە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان، ئەوا بەدڵنیاییەوە غەدر لە لێکدانەوەکانمان ئەکەین و فێڵێکیش لەخوێنەر ئەکەین. هەر ڕەوتێکی کۆمەڵایەتی یان سیاسی هەڵگری جۆرێک لە تێڕوانین و جیهانبینی تایبەتە کەدەیەوێ کۆمەڵگە بەرەو ئەو ئاقارە بەرێت کەبەرژەوەندییەکانی خۆی تێدایە. واتە ئەوە ڕاستە کەهەر ڕەوتێک پشت بە توێژ و چینێک لەخەڵک ئەبەستێ و ڕووی دەمیان تێئەکات، بەڵام ئەمە بەو مانایە نییە کە ڕووی دەمیان لەتەواوی کۆمەڵگە نەکەن و گوتارەکانیان ئاراستەی تەواوی کۆمەڵگە نەکەن. کەواتە تەواوی کۆمەڵگە و خەڵک ئەو پەیژەیە کە ڕەوتە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکان پیایدا سەرئەکەون بۆ دەسەڵاتی سیاسی و لێدانی مۆرکی بەرژەوەندییان بە دیاردەکان و ڕووداوەکان و لەوێشەوە بە ژیانی سەرجەم خەڵکەوە. لەباشووری کوردستانیش هەر هەمان یاسا پەیڕەو ئەکرێت وەختێ کێشە و ململانێکان ئەچنە دۆخی وەڵامدانەوەوە. بەمانایەکی تر گووتاری بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان گووتارێکی سەرتاسەرییە و ڕوو بە تەواوی خەڵکی کوردستانە ئیتر گووتارەکە نەتەوەیی بێت یان ئایینی بەهەموو جۆر و شێوازەکانیانەوە. ئەم دوو شێوە گووتارە لە باشووری کوردستان لە سی ساڵی رابردوودا بەگەلێ قۆناغی جیاوازدا تێپەڕیون و لەململانێ لەگەڵ یەکتردا چوونەتە گەلێ ئاستی جیاوازەوە و ئەتوانین بڵێین گشت جۆرەکانی ململانێیان لەگەڵ یەکتردا تاقیکردۆتەوە. لەوسەری بەکارهێنانی توند و تیژییەوە تا هەوپەیمانی. بەڵام هەمیشە گووتاری نەتەوەیی بەحوکمی ئەو چەوسانەوە نەتەوەییەی کە کورد لەعێراقی دوای جەنگی جیهانی یەکەم دووچاری بووبۆوە، بەهێزتر و بەگوڕتر بووە لەو گوتارە ئایینییەی کە ناکرێ لەدەرەوەی ئەو جیهانبینییەوە لێکدانەوەی بۆ بکرێ کەئاو لەکەناڵی ئەو ڕەوتە سەلەفییەی "ئیخوان موسلمین" ئەخواتەوە . مەبەستی ئەم وتارە خوێندنەوە نییە بۆ رێکخراوی ئیخوان موسلمین و بیرمەندەکانی وەک حەسەن ئەلبەنا وسەید قوتب و ئەوانی تر، چونکە بۆ خوێنەر ئەوە ئاشکرایە کە فەلسەفەی دروستبوونی ئەو ڕەوتە فیکرییە دژایەتیکردنی هەر بەهایەکی ئازادییە جا لەهەر شوێنێکی دونیا بێت، ئاشکراشە لەئێستادا میراتگرەکانی ئەم ڕەوتە سەلەفییە ئەبو ئەیمەنی زەواهیری و ئوسامە بن لادنن،(1). ڕەوتی ئایینی و گووتارەکەی چەندینجار کەوتۆتە بەر هێرش و لێدانی کوشندەی ڕەوتی نەتەوەیی کورد و حیزبە باڵادەستەکانی ئەو ڕەوتە وەک لەساڵەکانی 1982 و 1992 و 2002دواجاریش کۆبوونەوەیان لەژێر چەتری هاوپەیمانی و کەوتنە وێزەی خەڵکی کوردستان و هێرشکردنە سەر ئازادییە سیاسی و مەدەنی و تاکەکان. گووتاری نەتەوەیی حیزبە بالادەستەکانی کورد گوتارێکی سەد دەر سەد نەتەوەیی نییە و کار لەسەر ناسنامە و ستراتیژیەتی نەتەوەیی ناکات و بەپێچەوانەوە زیاتر لەگوتارێکی کاتی ئەچێت کە کۆمەڵگە بەو ناهۆشیارییەی خۆیەوە لەچاوەڕوانیدا ڕابگرێ و خۆیشی لەچەشنی مافیاکانی جارانی ئیتالیا و ئێستای کۆڵۆمبیا خەریکی سەروەت کۆکردنەوە و بەهەدەردانی سەروەت و سامانی خەڵکی کوردستانن. هەرچی گووتاری ئایینیشە سەرباری چەندین لێدان و دووچاربوون بەشکست، کەچی چونکە حیزب و ڕێکخراوەکانیان بەردەوام لەلایەن ڕەوتی سەلەفی جیهانییەوە کۆمەک ئەکرێن و پشتیوانیان لێئەکرێت، لەکەوتنەکانیاندا نەک هەر هیوابڕ و هەناسەبڕاو نەبوون، بەڵکو بەردەوام لەهەوڵی خۆسازدانەوە و خۆڕێکخستن و خۆ ئامادەکردن بوونە بۆ جڵەوگیری کۆمەڵگە و کاریگەریدانان و دەسەڵات بەدەستەوە گرتن. دوا دیمەنی هاوپەیمانێتی ئەو دوو گووتارە و ئەو دوو ڕەوتە کۆمەڵایەتییە لەباشووری کوردستان و لە هاوپەیمانی ئیتلافە کوردستانییەکان لەسەر ئاستی عێراق و کۆمیدیان ئۆپۆزیسیۆن بوون لەسەر ئاستی کوردستان و حکومەتی هەرێمی کوردستانە. من وای دەبینم کەڕەوتی سەلەفی ئایینی لە کوردستان لەیەک کاتدا دوو جۆر گەمە دەکات :
یەک : ڕۆڵی ئۆپۆزیسیۆن لە کوردستان ئەبینێ کەئەمەش دەستو پێی ئاواڵا دەکات تا بەئارەزووی خۆی کار بکات بۆ لاوازکردنی دەسەڵاتی ڕەوتی نەتەوەیی کوردی
31 - 12 - 2010
ڕزگار عومهر
تیرۆر کردنی ڕۆژنامهنووس (سهردهشت عوسمان) ڕووداوێکی سیاسی تایبهت بوو ، چونکه به ووردی قۆناغێکی تازهی نیشان دا له بارودۆخی سیاسی، که ئێستا کۆمهڵگه ژیانی تێدا بهڕێ دهکا.
تیرۆر کردنی ڕۆژنامهنووس (سهردهشت عوسمان) ڕووداوێکی سیاسی تایبهت بوو ، چونکه به ووردی قۆناغێکی تازهی نیشان دا له بارودۆخی سیاسی، که ئێستا کۆمهڵگه ژیانی تێدا بهڕێ دهکا. ههر له ساڵی 1991 تیرۆری سیاسی له کوردستان دهستی پێکردووه ، هیچ ئاماژهیهکیش نیه کهی کۆتایی دێ . تیرۆری سهردهشت چهند تایبهتمهندیهکی ههبوو که جیایی دهکاتهوه له وانیتر، ههڵ و مهرجی مێژوویی یارمهتیدهر بوو که ئهم کهیسه تواناکانی ئۆپۆزسیۆن بۆ خۆی ببا، ببێته فاکتهری فشار هێنان بۆ دهسهڵات و ئیحراجی دروست کردن
.
ئهم کهیسه لهبهرامبهر فاکتی " کات " دا گهرمایی له دهستدا . بۆ زۆر کهس ئهم تێگهیشتنه قابیلی قبوڵ نیه،چونکه ههموو لهو باوهڕهن سهردهشت و سۆران له بیرهوری و له ویژدانی ههزاران کهسدایه ، ههموو لهوباوهڕهدان که ئهو " سیمبوله " ههمیشه له یادمانه. بهڵام، کێشهکه ڕێک لێرهدایه ، له میکانیزمی به " سومبوڵ " بوون دایه ، میکانیزمێک که به خێرایهکی زووتر له حازر بوون و ئامادهبوونی زهمینهی مێژوویی ، چاونهترسی و سایکۆلۆژیای تاکه کهسێکی ههستیار به زوڵم ، کهسێکی هۆشیار به مانا چینایهتی و قوڵهکانی " نامۆبوون " ی دانیشتوانی گهڕهک به سیستهمی سیاسی ، پاڵی پێوهدهنێ له ساغ بوونهوهیهکی پڕ له مهترسی له جیاتی ههموان هاوار بکا .
31 - 12 - 2010
کێشهکان و بێدهنگبوونی رۆشهنبیران
هۆشهنگ شێخمحهمهد
دیاره بهم دواییه. کێشهی غهڕامهکردنی "هۆشهنگ شێخ محهمهد" له دادگهی دهۆک به بڕیاری حاکم "تاهر سلێڤانێ" و دادگهکردنی "فهرهاد پیرباڵ" له ههولێر به شهش مانگ زیندانی و کێشهی وشهی "جێندهر" له نێوان ههندێ مهلا و پهرلهمان و حکومهت و ئیمزانهکردنی له لایهن سهرۆکی ههرێم و گهڕانهوهی بۆ پهڕلهمان و بۆ چارهسهرکردنی کێشهی ئهو وشهیه. داوای لێبووردنی رۆژنامهی ئاسۆ لهبهرامبهر نارازیبوونی ئیسلامییهکان له دهقێکی شیعریدا.
ئهمانه چهند کێشهیهکن ئهمڕۆ له کوردستاندا روودهدهن، بهلام بهداخهوه کێشهکان تا ئێستا نهبوونهته جێگهی ئهوهی ببنه هۆکارێک بۆ ململانێیهکی هزری و ئهدهبی، به پێچهوانهوه ئهو رووداوانه به ئاقارێکی ترسناکدا دهڕۆن و ئهگهر ههموو کهسێک و لایێک لهسهری نهوهستن ئهوه ئاکامی زۆر مهترسیداری لهسهر ههر کهسێکی ئهو کوردستانه و بهها مرۆییهکان و ئازادی و تاک و هوشیاری و زۆر چهمک و ناوی دیکه دهبێت.
بۆیه پێویسته لێرهدا ئهو کێشانه له چهند لایێکهوه تهماشا بکهین.
کێشهکان:
ئهگهر بمانهوێت ناوێک بهو کێشانه ببهخشین. ئهوه ناتوانین بڵێین ململانێیهکی هزری و ئهدهبی و زمانهوانین ده نێوان دوو چیندا، که یهکێکییان مهلاکانن و ئهوانهی دیكهش رۆشنبیران یان نووسهرانن. ههروهها ناتوانین ناویان بنێین گفتوگۆیهکی دینی یان ئهدهبی ده نێوان دوو گرووپ یان دوو تاقمی دیندار و بێدیندا. ناشتوانین وهک کێشهیهک ده نێوان دوو هێزی خوێندهوار و نهخوێندهواردا بیانبینین، وهک چۆن ناشکرێت کێشهکان وهک کێشهیهکی شهخسی ده نێوان دوو کهسدا تهماشا بکهین. دواتریش لهوانه گرنگتر ئهوهیه دهسهڵات به تایبهتیش پارتی و یهکێییتی ده کوێی ئهو مهسهلانهدان؟! ئایا ئهسڵی ئهو مهسهلانه له کوێیه؟
ناکرێت ئهو کێشانه له کۆی کار و گووتارهکانی کۆمهڵگهی کوردی جیابکهینهوه، به شێوهیهکی گشتی گووتاری سیاسی، دینی ،کۆمهڵایهتی و رۆشهنبیری له ههرێمدا، ئهوهنده ده نێو یهکدیدا ئاڵۆسکاو و تێکقژقژاون که جیاکردنهوهیان ههندێجار و لهههندێ شوێن و کاتدا زۆر سهخت و قورسه ئهگهر موستهحیل نهبێت؟!
گووتاری دینی، به شێوهیهکی دیار و ئاشکرا ههست به هێز و وزهکهی دهکرێت، چ له رێی مزگهوت، حزبه سیاسییه ئیسلامی و نا ئیسلامییهکان، وهزارهتی داد و ئهوقاف ، سهرۆکایهتی حکومهت، سهرۆکایهتی ههرێم و نێو پهرلهمانیشدا. ههتا له وهزارهتهکانی تری حکومهتیش که کهم و زۆر ههست دهکرێت ئهقڵیكێ ئیسلامی له پشت زۆربهی کارهکانی وهزارهت و دامودهزگهکانی حکومهت و راگهیاندن بێت، ههتا له کاری تهلهفزیۆن و کاری هونهری هونهرمهندان و گۆرانیبێژانیشدا دیار و ئاشکرایه. ههروهها له نێو ماڵ و کۆڕو کۆبوونهوه و کۆمپانیاکانی حهج و عهمڕه و زانکۆ و هتد...،ئهو هێز و وزهیه خۆی دیاردهکات.
29 - 12 - 2010
بۆ تۆ نا، بۆ بهختهوهریم
وێنهی دڵێک لهسهر تهمدا دهکێشم و دهچمه نێوی
* * * *
بۆ تۆش وێنهی ههنارێک دهکێشم و
له جێی دڵی خۆمی دادهنێم
29 - 12 - 2010
بهیهكدادانی كولتووره جوایهزهكان له ڕۆمانی بهفردا.
غهمگین بۆڵی-ههولێر
سهرهتایهك بۆ تیۆری ڕۆمانی هاوچهرخ
لهدیدگای هیگڵهوه ڕۆمانی هاوچهرخ لهكۆتایی سهدهی ههژده و سهرهتایی سهدهی نۆزدهوه دهستی پێكردووه ,وهلێ لهسهدهی نۆزده زیاتر بوونی خۆی لهنێوهندی ئهدهبیاتدا سهلماندووه, داهێنانهكانی گێرانهوه لهڕۆماندا زیاتر له دهرئهنجامی زیاد پێوهنانهوه بووه "ئهمه له ڕۆمانی كۆندا" , وهلێ ئهم گێڕانهوهش بهند بووه بهو كارو كردهیهی كهوا ڕووی داوه , دهشێ بهدهرئهنجامی ڕووداو گهلهكانیش ناوزهندی بكهین ,ههرچهنده جوایهزیش ههیه له نێوان ئهوهی كهوا ڕوویداوه و ئهوهی كه چیرۆكخوان دهیهوێت بیگهیهنێته گوێگر "كهسی وهرگر" ,ههربۆیه ده ستهوا ژهكان دهمانبهنهوه بۆبهردهم ئهو پرسیارهی كهوا ڕۆمان چییه؟, چۆن ڕۆمان هاته بوون؟, سهرهتاكانی سهرههڵدانی ڕۆمان چۆن بووه؟, ئهمانهو چهندین پرسیارگهلی تر عهوداڵی ئهوهن كهوا ههمیشه ڕاڤه له دهلاقهی لیبراڵیهتهوه بكرێت ,كهوا تیۆری ڕۆمان ڕاڤهگهلی جودا وازی گهرهكه.ڕۆمان بوونی له ناوهوهی ههموو مرۆڤێكدا ههیه,كه سروشتێكی تایبهت به مرۆڤبوونهوه به یهكهوهیان دهلكێنێت , ڕۆمان له دهرهوهی ئهم سروشتهشهوه بوونی ههیه, دهشێ له م دیدهوه وهها بڕوانین كهوا ڕۆمان له گهڵ پتهو بوونی پهیوهندییه مرۆڤدۆستییهكان و پهیوهندییه ژیاندۆستییهكان سهری ههڵداوه,ههربۆیهش رۆمان له دوێنێ و ئهمڕۆدا خۆی ده دۆزێتهوه ,دهلوێت له شرۆڤه كردنی تیۆری ڕۆماندا وهها ههڵوهسته بكهین ,كه ڕۆمان ئهو ژانهره فره ڕهههندهیه كه خهیاڵگهریی و گهڕانهوه بۆخودو سهفهره پۆخڵهوا تچییهكان وبهیهككهوتنی دهنگ و ڕووداوگهل له نێوییدا بوونیان ههیه,كه ئهویش خۆی بهسهر ئهقڵی خوێنهرگهلی ئهمرۆدا سهپاندووه, ڕا گهلیِك ههن كه گوایه: ڕۆمان له ههموو تیۆرهكانی تری ئهدهبی تێپهڕاندووه,ئهگهرچی شیعر سهربههان بنچینهی رۆمانهوهیه,وهلێ بۆ پشت رٍاستكردنهوهی ڕاكانییان نموونهی ئهوه دههێننهوه كه زۆر بهی ئهو نووسهرانهی كهوا خهڵاتی گهورهی ئهدهبیاتی نۆبڵ بهدهست دههێنن لهڕگهی ڕۆمانهوهیه.ههربۆیه ڕۆماننووسی چاپوك و جوانبین بۆ ڕۆمانێكی هاو چهرخ ڕووی جیهانێكی ترو لهدید گایهكی هونهری تازهترهوه ,ستایلێكی سهرهنج ڕاكێش بهرههم دههێنێت.
29 - 12 - 2010
پرسیارێك له میحرابی شهوێكی تهماوییدا!
هێمن خورشید
خودایا! تۆ كه دونیات درووستكرد كهی بوو؟ شهو بوو یان ڕۆژ؟ ئهرێ به ڕاست شهوو ڕۆژت له كوێ خوڵقاند؟ ئهو كات (شهو)ت خوڵقاند چ ساتێكی (ڕۆژ) بوو؟ بهیانی بوو یان نیوهڕۆ؟ عهسر بوو یان دهمهو مهغریب؟ ئهی ڕۆژت له چ ساتێكی شهودا هێنایه بوون؟ نێوانی خۆرئاوابوونو نوێژی خهوتنان؟ دوای نیوهشهو؟ یان دهمهو بهیان؟! خودایا! من كاسمو بێحهواسم له ئاست توانای له بننههاتووی تۆدا، تۆ به بێ یارو بێ هاوكار ئهم ههموو كارانهت كرد، ئهم ههموو جهنجاڵییهت له هیچهوه هێنایه دهر، ئهو بێدهنگیو ماتییهت چۆن وا گۆڕی بۆ ئهم جهنجاڵیو قاڵهیه؟!
خودایا! من زۆر حهزم له بێدهنگییه، حهزم له دانیشتنی كهنار ڕووباره، تهنها دوو دهنگم حهز لێیه بیانبیستم: دهنگی ئاو كاتێك بهسهر بهردو زیخی بن ڕووباردا دهڕواتو دهنگی بولبول كه بهسهر چڵهكانهوه بۆ هاودهنگێك دهجریوێنێ، بهم تازهییانه جارو بار حهزم له دهنگی " قغه قغی " بارینی كچیشمه، لێ ههندێ شهوان كه بهگریانێكی ناقوڵا خهو یان خوێندنهوهم لـێ تێكدهدات، زۆر لـێی توڕه دهبم . .
من حهزم لێیه له كهنار ڕووبارێك دانیشمو قهڵهمێكو كاغهزێكم لهبهر دهستدا بێت، دارێكیش سێبهری لهسهر سهرم كردبێتو بولبولێكیش لهم چڵا بۆ ئهو چڵا بێتو بڕوات و بجروێنێت، زوو وتومه:
دارستانێكی چڕو پڕ
ڕووبارێكی له تهنیشته
جارجار قوڵپهی ئاوی ڕووبار
ڕووحی مرۆڤی له مشته
خۆری گهرمی نیوهڕانیش
میوانێكه
ئهم دیمهنه خۆی به تهنیا
دیوانێكه!
26 - 12 - 2010
دوا نامهی گابرییل مارکیز بۆ هاوڕێیهکانی
وهرگێڕانی: شێرزاد ههینی
مرۆڤ زوو پیر دهبێت، ئهگهر خۆشهویستی نهکات!ئهگهر خودا رهزامهندی بدات، جارێکی تر کهمێک ژیانم به بهردابکاتهوه،
من به ههموو هێزێکمهوه، رهنگه ههموو ئهو شتانهی بیریان لێ دهکهمهوه نایاندرکێنم، بهڵام بیر لهو شتانه دهکهمهوه که دهیانڵێم.
من قیمهتی ههموو شتهکان دهگرم،
نهک لهبهرئهوهی چین، بهڵکو لهبهر ماناکهیان.
ئهگهر تهمهن بوار بداتهوه، من کهم دهخهوم، بهڵام زۆر خهونم دهبینم.
ههر ساتێک له نووستن واته شێست چرکه له بێبهشبوون له رووناکی.
که ههموو خهڵکهکه دهوهستن من پێوه دهبم،
که خهڵکهکهش دهنوون من بهئاگا دهبم.!
26 - 12 - 2010
دوا نامهی گابرییل مارکیز بۆ هاوڕێیهکانی: وهرگێڕانی: شێرزاد ههینی
22- 12 - 2010
حوكمدانی ئهدهب و هونهر .... حهمه مهنتك
22 - 12 - 2010
تەغارە گوو. فەرهاد کەریم
22- 12 - 2010
لێفهکهی رێحان.: شوان عوسمان
19 - 12 - 2010
كۆمهڵه شیعر ...... كارزان ڕهحمان: سهفهركردن به عارهبانه
19- 12 - 2010
شاعیرو چەمکى باو و ئەکرۆباتیکیەت: ناڵە عەبدولڕەحمان
12 - 12 - 2010
12- 12 - 2010
لایهنێکی سزادانهکهم ده دادگهی دهۆکدا. هۆشهنگ شێخمحهمهد
12 - 12 - 2010
07- 12 - 2010
رەشید دەستپەڕ و جیمی سانشیز *. فهرهاد کهریم
04 - 12 - 2010
روون کردنهوهیهک بۆ ههر خوێنهرێک هۆشهنگ شێخ محهمهد
01- 12 - 2010
ههڤپهیڤینێک دهگهڵ عهلی نانهوازاده, سازدانی: رِابهر فاریق
24- 11 - 2010
16- 11 - 2010
همایۆن ده نێو دڵی مندا, یان .. من ده نێو دڵی دهنگدا: هۆشهنگ
15- 11 - 2010
14- 11 - 2010
09- 11 - 2010
مێرگی مهرگ... شوان عوسمان
07- 11 - 2010
05- 11 - 2010
ههڤپهیڤینێک دهگهڵ ههورامان وریا قانع: سازدانی: رِابهر فاریق
30- 10 - 2010
گومان وامان لێئهكات به رههايى نهگهين . ههڤپهیڤینێک ده نێوان هۆشهنگ و ههندرێندا
28 - 10 - 2010
28 - 10 - 2010
خاڵە کورتە باڵاکەم: شوان عوسمان
28- 10 - 2010
ئیشكالیهتی ئیزدواجیی بوونی چهمكی رۆشنبیر له قهزای شهقڵاوهدا :هێمن عومهر خۆشناو
17- 10 - 2010
سهڵاح گوڵئهندامی: سازدانی: رِابهر فاریق و شالاَو حهبیبه
17- 10 - 2010
14 - 10 - 2010
چاوم نا، دڵم نا، روحم نا و ههموویم تێر دهبێت!: هۆشهنگ شێخمحهمهد
12 - 10 - 2010
10 - 10 - 2010
دوو گۆرانی دایدۆ: له ئینگلیسییهوه: هۆشهنگ شێخمحهمهد
10 - 10 - 2010
لهوێدا، تهنیا: هۆشهنگ شێخمحهمهد
09 - 10 - 2010
07 - 10 - 2010
دڵم تهپ، تهپ بهردهبێتهوه نێو خۆی: هۆشهنگ شێخمحهمهد
07 - 10 - 2010
03 - 10 - 2010
01 - 10 - 2010
گەڕانەوەی کەژاوە بووکی شەقڵاوە....: شوان عوسمان
01 - 10 - 2010