Kurd û mudêrnîzm
'ebdulla pîr
Kadane_peer@yahoo.com
Kurd weku her gelekê rujhelat zur j piransîp ,tîtal û rewştên
rujhelatê l cem û hene,lê cyawazya d nêvbera gelên d u gelê
kurdistanê da eveye zur dema gelê kurdistanê l jêr dest îê nalye ,
qunaghên serbexu bûnê bu gelê kurdistanê hnd berhev nebwîne ku
nasnama xu ya resen têdab pibarêytu taybetmendîên xiwe têda
pirakitîzebiket ,lê ser vê çendê j kurda hem tiştê xiwe l dest
nedaye wherdem pêkul bu parstna taybet mendîên xiwe kirye , ew tştê
gehştye evru herçend îê lawaz û siqet bît lê hêma û sîmbulên
kevnatîê pêve dyarin , hndek caran renge ew taybetmendya xiwe ya
resen l dest dabît lê her yamayeve yan j hndek ew merema ku cara êk
bu hatye danan ya hatye guhrîn, lê maneva wê girnge. Mebest j vê
runvekirnê eveye ku gelê kurdistanê hemu qunaghên jyana xiwe weku
gelekê serbexiwe neburandîne lewma l herdemê delîve bu hatbîte
ruxisandin ew dê l wê qunaghê destipêketeve ew qunagha lê feqetya bu
pirakitîzekirna taybetmendinên xiwe . Yan b gutneka d
pirakitîzekirna taybetmendya j divêt d qunaghên xiwe xurst da
biçnexar daku geşekirn bibît. Lewma evru l serdemê mudîrnîzmê kurda
d naxê xiwe da bîrkirneveka kilasîk heye, hem tişt b rengekê kilasîk
dhête pirakitîzekirn . Weku rehat , sîmbulbûn û pîruzbûn , reş û sip
bitnê d bînît yan rengê xulîk nabînît her çend ef ruxisare b hemû
kiltur ruj helat ve d girêdayne lê kurd d vê qunagh da gelek
pirakitîze diken ,ef çende pitr dyar dibît l demê nîrnyekê bu hndek
nimûnên ku van axfitna pesend diken bikeyn mîna ivahîên l ser giran
dhêne ivakirn wivakirna xanya l cem kurdan ku rengivedana kelhên
kevin d det ,uçend helwîstên d j lay syas û abur çivak ve ku hemû
vêkira kesatya û kurd dyar diken û çend îê girêdaye b van tiştan ve
û rehat çend ya dhzra û da cûye xar . Çinku mudêrnîzim b ramana
sinurdarî dêt yanku bizveka felsefye l urupa serhelda dij felsefa
reha ya serdemê runah ('sr alanwar ) bû , ku l û serdem urupa b
egera vedîtnên zanst û pîşkeftina syas , abur û çivak we hzir dikr
ku hemû rast b dest veiînan . Mudîrnîzim weku bizveka felsef dyar
kir ku hêşta miruv d bîvên serekîên zanst da ye û î biçûke d zanînên
xuda û pê û nuke îê keftye ser rikêva pêşkeftinê .l ber vê çendê ew
rehatya ku serdemê runah b xiweve dît hemû helweşya û pirusîsa zanst
berev aqarên viree tir cu û çend tiştên nu hatne vedîtin. Evê
felsefê kartêkirneka mezin l ser jyana syas ,abur û çivakê urupa
hebû . Ku guran kefte hemû tişt û miruvê urup l kelhên mezin berev
şaran iîna j bil kelha telar ivakirn û mifa j hemû tiştek kir û l
jyana ze'îrkirnê berev jyana abur kirnê hatin . Lêre cyawazya hzr
dinêvbera hzra kurdan ya tam reha digel hzra cîhan ya mudîrnîzim
dyar dibît ,evça mudîrnîzim ne arme ya j çend gutnin l ser rupelên
pertuk û rujnama b hêne nivîsan lê eve felsefew hzrin debît b hêne
pirakitîzekirn , lê girngya wê l vê karpêkirnê dyar dibît demê tak
yan kum danpêdanê biket ku hemû rast lidev û nîne lê hndek îên lidev
heyn yan we hzir neket ku ew b tinê îê l ser rêya rast û hemû ewên d
l ser xeletîê diçin û hembêzkirna ewê d her çend cyawaz bît .
Aburîkirn d hemû tişt da taku d axfitnê da j yabaşe b ristên kurit û
ramanên mezin dyar bibin .
