Dana 'esker:

karesate ême wezaretî roşinbîrî û dezgagelî roşinbîrîman hebê

 

 Sazdanî: raber farîq

 

 *: rexne çîye?

 

 Dana 'esker: bo ewey le asayî kirdinewey pirsyar (rrexne çîye) têbgeyn, debê sereta pirsyar ewe bikeyn: rexnegir kêye?... têgeyştinman bo cor rexne û dîde cyawazekan rexne çîye? Amajekan çîn, demanbenewe berdem cor û cudawaz rexne le dinya edeb û syaset? Dyare berrêzit mebestit le dîd rexney edebîye. Sereta, rexnegir ew keseye ke be dîdêk rexnegirane le waqî' derrwanê, wate: ta cûlley syas û ferheng û komellayet hebn, rexne dîdêk amadeye lew dinya berfirawaneda, boye ême natwanîn le berdem pirsyarêk lew core mcrd le amaje û dîd cudawaz, yek cor têrrwanînman hebê bo çemk rexne, ewcar eger rexne hellgir corêk le fakit û mîtod û me'rîfe nebê natwanê ew têgeyştiney serewe lexo bigrê ke amajem pêda, boye debê billêyn dîd rexne le edebda, dîdêk însanîyaney heye û kar leser mana şarawe û dinya cyawazekan deq deka ke zor girnge rexnegir ew mercane le deq rexnekeyda hebn, bewey rexnegir kar leser dinyabînî deq deka, nek leser dîd nûser. Bo ewey lem hhallete têbgeyn, debê billêyn le dinya edebyat kurdîda ta kotayî sedey bîst rexney kurd kar leser cor bîrkirdinewe û têrrwanîn nûser dekird ke emeyan hêndey amajeye bo cor karkirdin û bîrkirdinewey takekes, hênde kar leser nêwerrok deq naka. Bellam emrro diwa ewey edeb kurd û xud rexne kar leser pêkhatey deq deken, wek ewey deq kurd le astêk cudawazî mîtod û têrrwanînekan bê, ke emeyan dinyayek boçûn fîkir cudawaz le cor deq serkewtû le xoyda helldegirê. Diwacar rexne çîye? Yan kar rexne çîye? Ew pêwaney cudawazîyekan deng û cor dinya deq deka û hewll deda xall, yaxud tîşik bixate ser ew silbyataney ke deq le rêgey têrrwanîn nacorewe erk xo le dest deda. Rexne detwanê têrrwanînêk derûnîyane bo saykolocîyet nûser dabîn bika, bellam axo em core rexnane ç xizmetêk be deq degeyenin. Ewey mebeste bîllêm, emeye: rexne kar leser mana û delaletekan deq deka ke le rêgey ziman û fentazya û xeyallewe bûnyad nirawn. Bo ewey waqî'îyane le deq nerrwanîn û le heman katda be şêweyek gişt waqî' perawêz nexeyn, dellêyn nabê deq hellgir têrrwanînêk sertapagîr waqî'î bê û le heman katda deq natwanê pişt le waqî' bika, çunke xud deq be pêwerekan waqî' amajey pê dedirê, bewey ziman û xeyall û me'rîfe ew dinyaye cudawaztir dexene ber dîd xiwêner. Kewate: rexne kar eweye ew mufareqe pêkhateye hest pêbika û cudawazîyekan hellêncênê. Eger qise leser eweş bikeyn ke rexne be ç mîtodêk kar deka û le syaq amajekan xoyda ç îzafeyek pêye, debê billêyn: rexne hellgir rehendêk me'rîf û amajeyyye ke derencam winbûn fakitekan û hatne nawewey dîd syas û aydyolojî nacorewe ke deq berew têrrwanîn cudawaz le dîd û erkekan edeb deba û amajekan rexneş ew feza winbuwey deq aşkira deken, le akamda rexne roşinbîrîyek rexneyyye.

 

 

 *: ême bo ewey le dû çemk leser nenûsraw wekû (rrexne) û (rrave) têbgeyn, be têrrwanîn to, pêwîste dawa komek le çî bikeyn, ta hem bibîn be xawen rexneyek firerrehend û firemîtod û giştigîr û twêkarî balla, hem ravekanîş lew sinûre qetîsmawey êste derbhênrên bo nêw fezagelêk tir?

 

 

 dana 'esker: debê lêrewe qise lew pirsyarey berrêzit bikeyn: aya deq rexne ç amajeyek le pişteweye? Yaxud çon cudawaz le nêwan ew dû şêwaze nûsîneda dekeyn? Yaxud kamyan xizmet be deq û edebyat kurd deken? Pêştir le wellam pirsyar yekemda basim le cudawazî ziman û têgeyştin le rexne le dû qonagh cyawazda kird, bewey rexney kurd le qonaghêkda hêndey qisey leser nûser bû, be hhukm ewey xawen ew ruyaw têrrwanînaneye, hênde bela deqda nederroyşt, bellam deq rexneyy emrro be pêçewanewe zor girng be ruya karekitere cudawazekan deda ke deq le rêgey cudawazî dîd û saykolojîyet û têrrwanîne cudawazekan dirustî deka, emeyan rollêk girng debê bo dîde cudawazekan û kirdinewey derge daxrawekan dinyabîn û takirrehendî karekiter û berew pêşewe çûn edeb le dinya roşinbîrî êmeda ke xiwêndineweyek sosyo roşinbîrî dirust deka. Ewey dekirê emrro qisey leser bikeyn, ziman cudawaz û dîd cudawaz rexne û corekan ravekirdin deqn, ke emeyşyan girngîyek berçaw xizmet be deq û edeb deka, bellam hendêk lew rave kirdinane corawcorin ke dekirê billêyn hendêkyan peywendîyan be ravekirdin edebîyewe nîye, hêndey wek hhalletêk saykoloj û dîde syasîyekan amajeyan pê dedirê. Zor car le gutar syasî natwanin xoyan rizgar biken û zimanyan debête ziman syasîyekan, boye dekirê billêyn em core ravekirdinane corêkin le feragh rexneyy û nebûn me'rîfey rexne be mana 'eqlanîyekey ke dinyayek qisey leser cîddîyet rexne be diwa xoyda pelkêş deka, her em şêwaze ravekirdinanen ew dîwe nacorane la xiwêner ême dirust deken ke rexney cîdd be mana mentîqîyekey wine, dyare le pall em core ravekirdinaneş kêşeyek tirman heye le dinya rexneda, ewîş roll mucamele kirdine ke le dinya rexney êmeda be şêweyek berçaw bûn heye û dîd xiwêner cîddî kurd le beranber xudêt rexne naşrîn kirduwe, boye hendêk lew benêw rexnegirane be mentîq xo derbazkirdin le nîgeranî nûser û tênegeyştin le rexne, diwatir şerim û tefsîr nacor, ball beser 'eqllîyet nûser kurd da degirê û le bir rexney cîdd kar leser em şêwe be nêw rexneye deka ke emeyş rexne nîye, bellkû dergeyekî kuşindeye be rûy nûserî araste kirawda dekirêtewe. Ke dellêm rexney cîdd, lem ruwewe giştigîr me'rîfe le nêwerok babetîyaney deq dediwê, boye hendêk car em core mamellekirdine leber hhallet lawek û peywendî kesêt dirust debê, ewey pêwîste qisey leser bikrê ştêk nîye le nêwend edeb û xud rexneda naw (komek kirdin) bê, emey heye bo ewey em kayeye be dirrştnêk babetîyane bixeyne gerr ke dûr bê le mentîq mucamele kirdin û dillşikandin û şerm, emeyş eweman bo aşkira deka ke ême komellgeyek şerminîn û nemantwanîwe bem şêwe diruste mamelle legell deqda bikeyn û xoman yekilayî bikeynewe, boye natwanîn mamelleyek 'eqllanî legell deqda bikeyn, bo ewey lem şêwaze xoman rizgar bikeyn û hewll bideyn deq le dinyabînî xoyda bixeyne rû. Debê nûser wek tenha xawen nûsîneke temaşa bikeyn, çunke diwacar deq amajeyek taybetî xo heye, em amajeyeyş beşêk girfit waqî'îye û beşekan tir girfit ziman û ruya xeyall û me'rîfen, eger ême nûser le deq cudawaz nekeynewe natwanîn le taybetmendî deq têbgeyn. Kewate: detwanîn billêyn derencam dirustibûn pirsyar nebûn rexney cîdd, ew şêwe mamellekirdineye legell deq, akam; ta ravekirdin namewzu'yane nexeyne lawe natwanîn xawen dîd û rexney cîddîy bîn, hawkat le rave û sadegoyî ravekirdin rizgarman nabê.

 

 *: ewaney le edebyat kurdîda wekû rexnegir nasrawn, hemîşe ellternatîv dehênnewe lekat arastekirdin rexne le deqêkda, lebat hellkollîn xak heman deq, bew kareyş weha denwênin ke xawen xeyall firawan û me'rîfey le binnehatû û ezmûnêk qûllbin le bwar rexnegirtinda, pêtwaye deq le hîç katêkda pêwîst be ellternatîv (pasaw) hebê, yaxud dozînewey ellternatîv kar yekêk tire be naw (pasawkar)?

 

 

 dana 'esker: hendêk car kesanêk hen ke hîç bakgirawndêk fîkir û me'rîfîyan nîye, hawkat kar rexneyy leser deq deken, diwacarîş ewey xoyan birrwayan pê hebê ellternatîv bo dirust deken û be têgeyştin xoyan gorrankar le deqda deken. Kêşeke lewedaye em dû core nûsîne cuda nekirawnetewe, boye em têrrwanîneyş beranber be rexne heye. Diwacar, girnge rexnegir dinyabîn û me'rîfe le pişt deqekeyewe hebn, hawkat bitwanê le hendêk hhalletda ellternatîv hebê sebaret be kemukurrîyekan le rû fîkir û zimanewanîyewe, bellam le nêwend edeb êmeda eweş heye ke ême bîru boçûn cudawaz yekitr qibûll nakeyn û em têrrwanîneyş hemîşe buwe be girfit lem nêwendeda. Zor girnge ême diwa rexney babet hest be rastî ew têrrwanîney rexnegir bikeyn û hewll bideyn le dahatûda bew forim û têrrwanînewe nenûsîn û le heman katda hheqîqet ew rexnegire be hend werbigrîn û lekat rast gutnda stayş bikey. Ême hemû em hhalletane hest pêdekeyn û sûrr dezanîn têrrwanîn rexnegiraney rexnegir sed der sed raste, bellam le emlaw ewla dan bew rastîyane nanêyn û beçaw dujmin û kes lexobayî û nazanim çîy tir temaşay dekeyn. Katêk bas rexney babetîyane dekem û dellêm: le rû fîkir û me'rîfewe, me'rîfe bew manaye na ke rexnegir têgeyştin xo beser deqda bisepênê, bellkû mebesteke eweye: nûser hewll bida le îltîzam stratîcîyet takirrehend û aydyolojî xo rizgar bika, çunke diwacar ew deqe le xizmet hheqîqet edebda nabê, bellkû le xizmet aydyolojyada debê. Hendêk car kesanêk bewe amajet pêdeden ke aydyolojyaş beşêke le fîkir, bellam wek xoyan guten beşêke, nek hemû fîkir, bew şêweye ew deqe le nemrîy mucered debê û ewey le edebyat êmeda bed dekirê şêwe gutnêk bê binema û me'rîfey seyr heye, boye cewher nûser cîdd û rexney cîdd tûş pirsyargelêk lew şêweye deka. Diwacar lem willatey êmeda xerîke nûsîn û kar edebyatîş debin be kar pîşeyy û nûser debête fermanber û rojane kar û fermanekan cêbecê deka û dê le cyat nûser cîdd û xawen ezmûn qise leser deq û edebyat kurd deka. Karesate ême wezaret roşinbîr û dezgegel roşinbîrîyman hebin û fermanberekan be nûser ejmar bikrên ke hîç bakgirawndêk me'rîfî û roşinbîrîyan nebê û bibin be beşêk le roşinbîranî kurd. Zor girnge le nêwend edebîda milmilanêyek fîkirî û me'rîfî hebin û hewll bidrê le akam ew milmilanêyeda gutarêk me'rîfî hawçerix bunyad binêyn, le akamda xizmet bem nêwende bika û diwacar rexne û edeb kurd erk xoyan bizanin. Debê eweş bizanîn le her zemen û zemînêkda rexney cîdd heye û rexney na cîddîyş heye. Hayger dellê: (le her şwênêk me'rîfe hhzûr hebê, debengî û gemjeyyş amadegîyan heye), boye to qet natwan be şêweyek gişt le rexne raz bibî, çunke le beranber rexnegir cîddîda ellternatîvêk sadego û bê me'rîfe dirust debê. Em hhallete be zor le komellge teqlîdîyekanda bûnî heye, emeyş le akam tênegeyştin le hheqîqet edeb û kiranewey dinya be rû sîsteme cudawazekan dîmukiras û modêrne û sêkolarîzim dête bûn, hawkat renge lekin hendêk kes em sîstemane peywendîyan be edebewe nebê, bellam be şêweyek gişt dinya syaset û modêrne û 'elmanîyet le peywendîyek berdewamdan legell edebda, ewey em dinyayane beyekewe girê deda cor bîrkirdinewey komell û takekann, derencam; le hemû rûyekewe têgeyştinekan derdekewn, boye hezim nekirdin em sîstimane girj û allozîy le cor bîrkirdineweman derdekewê û beşêk zor edebyat êmey girtuwetewe.

 

 *: be giştî, bo ewey rexnegir edebî kurd le gom cnêw biperrêtewe û temaşa xud (rrexne) bika wekû çemkêk dest lênediraw le nêwendekeda, weha diruste hengawe seretayîyekan hellgir qursayî kam taybetmendîgel bin? Pêtwaye ta êste rexnegirêk mewzu'î hellkewtbêt le nêwend edebyat kurdîyda?

 

 

 Dana 'esker: nakirê ême hemû rexnegir kurd bixeyne naw qefes tawanewe û be cnêwfroşyan wesif bikeyn, bellam raste, zorcar lew babete nûsînaneman berçaw dekewê. Ewey girnge lem bareyewe qise bikeyn, beşêk berçaw le ême le derencam şikst ruhh û saykolocî bew şêweye bîr dekeynewe, boye hêndey xem ewemane be îcab leser deqekanman binûsrê nîw ewende xem edeb û rexneyek cîddîyman nîye. Em şikste hênde be qûll roçuwete nêw endêşeman ke ême dinyabînîyekî 'eqllanîman bo edeb û rexne nîye. Asayîye rexnegir tenha be ziman stayş binûsê, boye hemîşe ew kesane bew şêweye le ziman rexne derrwanin ke zimanêk reqe yaxud riq le pişteweye. Qet ewe kar rexne nîye diro legell deqda bika, boye le akamda ewey bew şêweye le rexne têdega detxate nêw qefes tawanewe, diwacar be kesêk ziman req bast deka û hhîsab ewet bo deka to sûkayetît be deqeke û şexis xo kirduwe. Girfitêk gewreye ême bew şêweye le rexne bigeyn. Min dillnyam ewane ta êste le taybetmendî çemk (rrexne) tênegeyştûn û lêrewe dên le munasebe û bê munasebeda willamêk namentîqît dedenewe. Min xom çend carêk tûş ew hhallete bûm ta geyştuwete ewey be naw xiwazrawewe sûkayetîm pê biken. Min hhez nakem naw ew kesane bhênm, çunke be nawhênanyan behayekyan bo dirust dekem û deyanxeme rîz nûseran, diwacar nerît cnêw le komellgey êmeda rîşeyek mêjûyyî heye û derencam îfrazat komellayet û milmilanê syas û cudanekirdinewey edeb le syaset em hhallete dirust deka. Wek pêştir basim kird, le akam şikst ruhhî û merkezîyet şîzofrînya le jyanmanda reng dawetewe, renge le emla û ewlaş girfit tênegeyştin le rexne, bewey hêndey mebest bê qise leser nûser bika, hênde qise leser deq neka, îdî kêşey ziman cnêw serhelldeda. Diwacar rexnegir ke dellê: eme erk şî'r yaxud çîrok yaxud roman nîye, yaxud ke dellê: eme şî'r nîye, qet mebest ewe nîye mudêlêk tir bo şî'r yan çîrok dirust bika yaxud sûkayetî be nûser bika, be pêçewanewe rexnegir cîdd be pêy têgeyştin le taybetmendî şî'r ew amajeye deda. Zor girnge nûser be ruhh mamelle legell edebda bika û le çwarçêwey ew mamelle kirdineda pêş her ştêk ruyayek qûll zanstî û roşinbîrî hebê bo ew dinya sîhhrhellgire, ta bew şêweye hemû jyan le xizmet edebda bitwênêtewe.

 paşan lebarey bûn rexnegir mewzu'î la ême, be dillnyayîyewe le hemû qonaghêk bepêy têgeyştin rexney kurd hhzûr hebuwe, bellam ta çend karîgerî be ser edebyatewe hebuwe? Emeyan dekirê billêyn wek pêwîst nebuwe. Eger biprisîn: boçî rexnegir cîddî le dinya roşinbîrî êmeda be şêweyek le şêwekan nîye? Emeyan diwatir egerrêmewe ser. Eger serncêk xêra qonagh şestekan û hheftakan sedey rabirdû rexne û edebyat kurd bideyn, renge be corêk le corekan rexneman hebûbê, bellam astî rexnekan le ç astêkda bûn? Rexney ême lew qonagheda dîdêk bûngerayî hebû yaxud mîtodî û me'rîfî, edeb kurdî lew qonaghaneda xawen dîdêk waqî'yane bû, waqî'î edeb ewsa waqî'êk şorrşigêrraney hebû, bew pêyey hênde guzarşt le waqî' syasî dekird, hênde bela dîde êstêtîk û mirovayetîyekeda nedeçû, çunke xud tak kurd bêaga dest syaset serkutkarane bû le dîd êstêtîkî û mirovayetî û me'rîfî, boye rexnegir kurd dîdêk cudawaz nebû bo edeb berengarîy, emeyş îşkal dirust deka le çemk edebda, lem hhalleteda rexnegir mewzu'î -be wata însanîyekey- dirust nabê. Paşan nûxbeyek le roşinîran benaw (tellî'ekan û rwange) peyda bûn, boye diwacar derkewt deqekan eman mewzu'îyanetir bûn le deqî hendêk le rexnegirekan, bewey edeb rêçkeyek dîkey girtexo û le beranberda pirsyar le cor nûsînekanyan dekira û bewe tawanbar dekiran ke edebekan eman guzarşt le waqî' kurd naken, çunke em neweye zyatir cextyan leser meseley însanî û xud însan bû le bewaqî'îy kirdin edeb, bellam le waqî' êsta edeb kurdîda be şêweyek berçaw bûn heye. Meseley winbûn rexney cîddîy, bo ewe degerrêtewe çemk (rroşinbîr)î lenêw kurd da be şêweyek berçaw sakar buwetewe, egerç fewzayek dinya edebyat êmey girtuwetewe, bellam diwacar ew fewzaye şepollêk gorrankarî legell xiwêda hêna. Raste ew fewzaye karîgerî xirap leser edeb dirust kirduwe, boye rexney cîddîş lenêw ew fewzayeda wine, bellam xiwêner cîddî be dîdêk serdemanewe le rexney cîddî derwanê, le akamda her milmilanêy fîkirîye rexney cîddî dirust deka, nek têrrwanîn qibûllnekirdin rexne, bellam berhemhênan beşêk zor lew govar û rojname û kitêbe sadegoyane ke be nêw azad raderbirrîn xelelêk mewzu'yaney dirust kirduwe ke bazar fîkir û ruşinbîrî ême buwete beşêk le bazriganîkirdin be çemk roşinbîrîy. Hokarêk tir le dirustibûn em xelele destinîşan nekirdin xiwêner cîddî û cudanekirdinewey le xiwêner asayye. Min depirsim: kên ewaney pirsyar le nebûn rexney cîddîy deken? Dyare ew xiwênere cîddîyane ke mebestyane edeb kurd berew pêşewe bern, ew hêze benaw roşinbîrîyey le dezge roşinbîrîyekan benaw roşinbîrewe xerîk mişexorîn le ast em pirsyare ç dellên? Hendêkyan le ast em boçûne bêdengin, hendêk tiryan be hhukm ewey xiwêner cîddîy nîn û le rastîda çemk roşinbîrî kar ewan nîye, dellên lew rexne û lêkollînewane tênageyn, le akamda le nêwan fewza roşinbîr be layek û têrwanîn cîddîyaney roşinbîr û mişexorekan nêwend roşinbîr em pirsyare heybet xo le dest deda. Gelek girnge ême bizanîn kê em pirsyare deka û amajekan çîn le pişt em pirsyarewe? Nebûn rexney cîddî le rwangey roşinbîrîy cîddyewe hellesengênîn, yaxud be 'eqllîyet bê me'rîfî mişexorekan?

 

 *: begiştî, rexne arastekirawekan hemîşe wekû ewey gulleyek besng deqekanyan kewtbê, weha le (rrexnegir) derrwann, rexnegirekanîş (rrexne)kanyan denêne nêw fezayek benaw (pîroz)î. Hokar retkirdinewey beranber -lelayen rexnegir û rexne arastekiraw-ewe le edebyat kurdîda boç degerrênîtewe?

 

 

 dana 'esker: hokarekan zorn, wekû pêştir le wellam pirsyarêkda amajem pêda. Yekêk lew hokarane şikst derûnîye la tak kurd ke debête mayey nîgeranî û qibûllnekirdin bîrurra cudawaz, em dîde be zor le nêwan newekanda hhzûr heye. Hemîşe newey kon le dîd û boçûnekanîda be hhukm ewey kesayetîyek xawen ezmûne, lew bwareda newey nwê qibûll naka, le hemû dinyada milmilanêy fîkirî le nêwan em dû neweyeda bûn heye, bew pêyey newey nwê xawen têrrwanînêk nwêye, keç em hhallete saykolojîye rexney kurd tûş girfit kirduwe. Diwacar, debê eweş bizanîn stratîcîyet rexne bedîd û têrrwanîn deq nanûsrêtewe, eme weha kirduwe corêk le natêgeyştin le rexne dirust bibê. Be dêjayîy ew nûsîne rexneyyane ke leser çendîn babet nûsîwmin dû nûser be hhukm ewey meselekeyan zor asayî wergirt, çunke rexnem le deqekanyan girtibû, mebestime nawekanyan bhênm, ewanîş emanen, yekem: (feysell hemewend), duwem: (syamend had) bûn, hêndey tir gewrebûn lepêş çawm, boye detwanim lêrewe ewe billêm: be asayî bûn rexne la nûser deq, dergegel tir dekenewe bo qise kirdin û cudawaz bîr û boçûn, bellam ke rexnet lê qibûll nekirê dergey qisekirdinîş dadexrê û carêk tir bela ew core deqaneda nirroy. Bo ewey bunyad rexneyek zanstî dabnêyn, debê hewll bideyn be rohhêk dostanewe le edeb û çemk rexne birrwanîn. Le beşêk tir pirsyareket bas le (pîrozîy) dekey la rexnegir, rexne qet bew mefhûme dîdêk tesk nîye bo deqekey xo bigate ast pîrozîy, be pêçewanewe, deq rexney deqêk kiraweye û dîw corawcor le xo degirê, boye asayîye dîdêk tir hebê bitwanê qena'et be rexnegir bika ke boçûnekan ew debê têruteseltir û cudawaztirbin, çunke xud rexne dergeyeke bo dirustikrdn dyalog bo geyştin be rastîyekan.

 

 *: zorbey rexnegirekan wekû deqêk serbexo temaşa rexne deken, keç rexne hemîşe debê be paşko deqêk tir-deq leser nûsraw-. Eger rexne peyweste be xo, boç be tenha nabînrê?

 

 

 Dana 'esker: renge deq şî'rî yaxud çîrok yaxud roman beşêk le serbexoyîyan têda bed bikrê, bellam rexnegirtin corêke le mumaresekirdin nûsîn le jêr roşinayî deqêk d. Rexne ewende serbexoye ke deqeke taybete be nûserêk dyarîkiraw, bellam diwacar rexneyş xiwêndinewey tir bo dekirê û amadeyyî gorrankarî têdaye.

 

 *: le nêwerrast heştakanda girngîyek bêendaze be şî'r dirawe ta sereta newedekan, diwatir em girngîye gwastirawetewe bo nêw çîrok, êseyş roman pêşwazîyek berçaw lê dekirê, eme cge lewey yadewerînameyş zortir le rabirdû dexiwênrêtewe. Boç xiwêner û nûseran kurd wekû (heng)yan lêhatuwe?

 

 

 dana 'esker: min le şwênêk tirda gutûme yekêk le hokare girngekan dirustibûn têrrwanîn cyawaz eweye: nawendî roşinbîr kurd bitwanê xo le takirrehendî dinya şî'r û çîrok rizgar bika û dîdêk cudawaztir hebê bo edeb. Begiştî, hheftakan û beşêk heştakan roşinbîran kurd be dewr çîrok û şî'rda dexulanewe, raste têrrwanîn cudawaz hebû, bellam le ast têgeyştin bo edeb be dîdî cîhan nebû, diwa raperrîn sall (1991) nêwend roşinbîrî kurd rûberrû kiraneweyek berfirawantir buwe we, her çende fewzayek lew nêwendeda heye, bellam diwatir cedel zor lêkewtewe, edeb kurd be dîdêk 'eqllan û me'rîfîy û zanstîyewe lem dinyaye derrwanê, boye nakirê diwa ew kiraneweyeş tenha le syaq şî'r û çîrokda kar bikeyn, dyare dinya fîkir û rojnameger û felsefeyş lenêw êmeda gerekyan be êstigelêk heye, herçende ême xawen felsefeyek taybet nîn, bellam ew gorankarîyane êmeyan xiste berdem berpirsyarîyetîyek gewretr, lewe agadar kirdînewe ke çon paş ew hemû xiwên riştiney xorawa û milmilanêy nêwan kenîse û fîkir roll ew hemû feylesûfane çend be girngî temaşa dekirên, be taybet milmilanê nêwan feylesufe ferensî û ellmanîyekan le paş herdû ceng yekem û duwem cîhanîda, bem kiraneweye ême nakirê beşêk nebîn lew hawsengîye, boye dinya modêrne be cwan û naşrînîyekanîyewe hawsengîyekyan le jyan êmeda dirust kirduwe ke amajen bo gorrankarî rîşeyy le jyan êmeda, kewate: bo îstî'ab kirdin milmilanêy fîkir nayête berhem? Lêrewe, dekirê ewe bizanîn ke le ast her têrramanêk debê pirsyar mentîqîman hebê. Le beşêk tir pirsyareket amajet be yadewerî kirduwe, renge têrraman le ast yadewerî hêndey gerranewe bê bo rabirdû, hênde pirsyar têda nebê bo êste, le layek tirewe, hêndey çêj be takekes debexişê, hênde zanst û me'rîfey têda bed nakirê. Diwacar: yadewerîy çî debexişê be êsteman? Eme girnge. Ewey bela minewe pirsyare le nûsîn yadewerîyekan ême beşêk kem û degmen nebê, ewan dî hemûyan nûser wekû supirmanêk dexene rû, qet kesêkman nebîn be dirêjayî temen rûdawêk silbî xo nûsîbêtewe, emeyş corêke le xodizînewe le rastîyekan, boye be emanetewe negêrranewey yadewerî corêk le bedgumanî lekin newey nwê dirust deka û hendêk carîş em bedgumanîye hemû rabirdû ême dexate jêr pirsyar, pirsyarî berpirsyarbûn.