Leber dergî derewe
Lenaw cengida, her lenaw cehenemda

xiwêndineweyek legel xom, bo (leberdergî derewe)î volvgang borşêrt
Wergêranî le elmanîyewe bokurdî: enwer mhhemed ehhmed

hoşeng şêx mhhemed
01/09/09
 

Xiwêndinewey (leber dergî derewe) y volvigang borşêrt, bo min, xiwêndinewey nefretêk bû, le ceng , le fermande û serkirdekanî ceng. Dengêkî ture, tirokiraw, ke lepişt dergakan hawar dekat û kesîş mûwêkî bo naculê.
Le ber dergey derewe, wate le pişt jyan, lenaw ceng û cehenemda. Jyanî kesêk ke be hemû şêweyek le rêy cengida, be nawî rastî û heqîqetda, kesayetî û nasname û mirovayetîyekey zewt dekirêt. Kesêk ke debête tarmayî û şebehhêkî bê ruhh, bê hhez û bê wîst û bê iîrade.tenanet şîwe û ruxisarî ew mirove, debîte maskêk bo cesteyekî bê gyan û wişkibuwewe.
( ewan destyan be ceng kird, ke gewreyş bûyn, be hhez û şewqewe basî cengyan dekird, hemîşeyş be ceng sersûrman bûn. Ewca ke ême gewretir bûyn, bîryan le cengêkîş bo ême kirdewe û êmeyan bo cengeke rewane kird. Ewan pêy sersam bûn. Kesîş be êmey negut, erê ême bo kwê deçîn? Kesêk be êmey negut, ke êwe deçne dozex) lapere 98
Xiwêndinewey ew berheme, ke (enwer mhhemed ehhmed) werîgêrawete ser kurdî û cêgey rêz û stayşe.çunke aşinî têkstêkî zêde cwan û lezet bexiş û xefet bexişman dekat. Be şêweyek ke ew berheme bo min, têkeleyyeke le nêwan çêjî xiwêndinewe û qehrî xiwêndineweda, çêjî xiwêndinewe û dîtnî qehrî mirovêk ke lecengida degerêtewe. Legel xiwêndinewey ew kitêbeda,ke zor kurte û hhezim dekird pêniç sed lipere bwaye! Pirsyarim dekird, bo hhezim lêye em xiwêndineweye.. xiwêndinewey ew azare dirêjtir bêtewe? Aya peywendî çêju azar çîye? Aya min ewende mazoxîm?! yan debêt mesele peywendî be corî ew têkstewe hebêt ke borşêrit twanîwîyetî azarekanî xoy be cwanî binûsêtewe?! imim azar û cwanî? Cwanî û azar ? Çêju azar û cwanî?! leber xomda ew wişane dehênim û debem. Bîrîşim dekewêtewe, kurd hemûy yan zorbey zorîyan hhezyan le filîmekanî ceng û ekişine. Imim bo hhezman le filîmekanî ceng û têkstekanî cenge?! immimmim aya hhezman le cengîşe?!
Iînca hawar dekem: erê hhezman le cenge?! kes welamim nadatewe. Minîş le gel cengekey borşîrit berdewam debim û , dexiwênmewe, hheznakem kitêbeke tewaw bêt. Çunke girîngik nye (bêkmen) xoy dekujêt yan ne. Çunke ew eslen mirduwe, be xoy û be çawîlke gazmaskekey mirduwêkî tewawe, jyan nabînêt tenya mirdin debînêt, ew tenya ewende jyanî têda mawe ta mirdin bibînêt.
A bîrîşim dêtewe, ke hîtler hate ser texit û balekanî beser kursî deselat û elmanya fiş kirdewe û nazîyetî kirde peyamî elmanekan, nûseran û kitêbîş le dest çirnukekanî derbaz nebûn, ey ewe nebû kitêbekanî çendîn nûserî sûtandin û lîsteyekî reşî bo nûseran kirdewe ke çendîn nawî le xowe girtibû: (alfirêd dobiln, birêxt, korit texolsikî, ştîfan tisfayng, tomas man û haynrîş man). Zankokanî elmanya bûne igirdanî kitêb.
Diwî ceng, debwaye çendîn deng bên û basî ew nehametî û kawlkarîyaney hîtler û nazîyet biken, yekêk lew denganeş dengî borşêrit bû. Ke êsta min deyxiwênmewe û hewldedem, peywendîyek le nêwan derûnî xom û xiwêndinewe û cwanî û çêj bidozmewe.
kewate borşêrt, basî çî dekat lew nûsîneyda, deywê cwanî çî binûsêtewe? Cwanîyekanî ceng ke birîtîye le naşîrînkirdinî mirov?! ceng mirov naşîrîn dekat, ceng jyan naşîrîn dekat. Ceng tiroman dekat û demanxate pişt dergakanewe. Ke ceng hat, le diwî xoyda derga le pişt hemû ştêkî cwan dadexat, derga leser jyan dadexat û dergakanî cehenem dekatewe.
Ceng çon dêt? Çon hat? Bo hat? Ew ştane renge dyar nebn, belam dezanîn ceng ke hat çî kird.
Mimmim , borşêrit le naşîrînîyekanî ceng û kirêtîyekanî ceng ştêkî cwanî xulqand, têkstêkî çêjdarî xeliq kird. Immimmimmim borşêrit bo ewe tenya bîst û şeş sal jya ta çîrokêkî naşrîn be cwanî bigêrêtewe. Tenya bo ewe jya pêman bilêt, ceng derga kirdineweye beser cehenmida. Tenya bo ew dêre bîst û şeş sal jya. Ey eger temenî heştaw şeş sal bûaye? Ewkate renge pêniç sed liperey nûsîba û minîş her pêniç sed liperem xiwêndibayewe û zyatir fhêtîyekanî cengim dîba û zyatrîş çêjim le borşêrit wergirtiba!
Mimmimim , ême hhezman le çîrokekanî cenge, çêj le xiwêndinewey nehametîyekanî jyan û dozex werdegirîn. Immim ,başe leser zewî gelê dozex hen û pêwîst nakat (xiwî xoşewîstî) rewaney dozexman kat. Pêwîstiman be dozexî xiwawendî riq yan xoşewîstî nye, htler hebû, stalîn hebû, çerçil hebû, sedam hebû , qezafî hebû mawtsî hebû zorêkî dîke hebûn lew serkirdaney be gwêrey twanî destîyan şeryan xulqand û xelkîyan tiro kird.
Mimmimmimim bîrim neçêt mam celal û barzanîş hen, immimmimim ewanîş şeryan kird...
Lê cengekan le sengerda tewaw debn, iînca cengî ruhhekan , ruhhe tirokan dest pêdekat. Cengî ew ruhhe mirduwaney be cesteyekî şel û çawî ze'îf û kwêrewe , ejno şika û degerênewe malewe, malêk ke dayk û bawk nemawe çawerêy kurî sebaz biken û mindale biçûkekan kewtûnete bin kelawekan, jinêkî şerîf lewmaweyeda nemawe çawerêy mêrd yan desgîranekey bikat, ewsa serbaz têdegat, ceng tenya le sengere dûrekanî wilat û şar nebuwe, belku ceng le naw wilat û şar û male bawk wimalî jin û ruhh dilekanî mirovda buwe, ceng le naw gyanî her yekêkda dozexêkî dirust kirduwe, ruhh , ruhh bote dozex û ewanîdî desûtênêt.
Nîçe, pêş borşîrit be nizîkey hefta sal pêşbînî dekird borşêrit û newey borşîrit wayan beser dêt, ew lewêwe deyzanî (xiwa mirduwe) xiwî xoşewîstî mirduwe û kes bawerî pênemawe. Ew eqle sexîfe cengêk berpa dekat, hemû gyanekan fit dekat. Borşîrtîş dêt û le têkstêkî cwanda .. immimim cwan û çêjdarda delê rastit kird, feylesufî 'ezîz to rastit kird, heta gyanî toş, kitêb û wişe û hherfekanî toş lem cengeda têçûn û pîs bûn.
Butle gazêk le jyanî dû kes, pîrejnêk û pîremêrdêk ke xoyan pê xinkanduwe, be beha tire, çunke beşî mangêk xiwardin lênan dekat. Immimim ewe ew eqleye nîçe pêşbînî dekird mirovî elmanî û ewrupî le senterî dinyada deygatê.
Emeş ew pêşinbîyeye borşîrit be çawî xoy le sengerekanî ceng û le pişt dergey malekanî naw şarda le diwî cengida pirakitîkî dekat.
Hemû emeyş ke rûyda, be nawî rastîyewe bû, benawî heqîqetewe bû, ceng rastî bû, rastî ceng bû, rastî û sozanîş wek yek wabûn, beşew hemû kesêk deçête layan û berojîş her hemûyan şerim deken be layda biron û tîle çawêkî bidenê. Ceng û rastî û qehhpekan, qehhpe û rastî û cengekan, le ruhhî mirovekanda debne yek şt . Hemû rastîyek, debête ceng û qehhpexane, hemû qehhpeyek debête rastî û ceng, hemû cengêkîş debête rastî û qehhpexane.belam rastî û qehhpexane mirov tenya le şewda bûnîyan heye, lê ceng be şew û roj mirov legelî dejyet û şermî lênakat.
Iîdî têdegem, serdemeke serdemî şere, ke şerîş bû, jimarey qehhpekan zyad debn, jimarey rastîyekan zyad debn, jimarey cengekanîş zyad debin û sextitr debin. Jyan degorê, cwanî namênêt, huner debête qondere, mirov debête qehhpe.qehhpeş sûk û rîswa.
Mimmimmim , jyan namênêt.tenya dozex be pêwe dewestêt.
Berhemeke tewaw dekem, debêt ştêk leser ew berheme binûsim û supasî wergêr bikem, destekanî xoş bin, a debêt kitêbekanî dîkeyş hî nûser û wergêr bixwênmewe. A iîskender û koçîrokêkî tirîşî wergêrawete ser kurdî, a destî xoş bêt.
deçme naw gûgil û nawî borşîrit denûsm, deyan dîkomênit dêne ser sikrînekem û hendê şt dexiwênmewe:
( folvigang borşêrit le malêkî giçkokey hamborig le 20/5/1921 da le daykbuwe, lêre bîrim bo eweçû, eger folvigang borşêrit xoy ew risteyey nûsîba deygût "folvgang borşêrit le qehhpexaneyekî yan dozexêkî biçûkî hamborig le dayk buwe) çunke diwî ceng malekan namênn, debne cêgey azar û eşkence û xirpitr le sengerekanî ceng.
Her çonêk bêt, borşêrt, le mindalîyewe hhezî le hunerî zarvekirdine, belam bawkî bezor deynêrête ber xiwêndinî zanstî kitêbixanekan, belam borşêrit bedizî bawkîyewe, le lî hîlmot gimalîn şano dexiwênê. Diwî dû sal waz le xiwêndinî kitêbixane dênêt û rû dekate nwandin, le salî 1941 debête zarveker le yekêk le tîpe gerokekanî şanoyîda, em maweye wek delên xoştirîn katî jyanî borşêrit buwe. Belam daxekem ew maweye wek hemû xoşîyekanî dîkey mirov, zû kotayî dêt û debête serbazî ceng.
Le hhuzeyranî 1941 da le senfî meşat meşiq dekat. Lewêda leser rewşî serbazî û serbazekan nameyek bo daykî denûsêt: ( hest dekem ew serbazgeyane tenya qelayekin bo koylekanî rayxî sêyem).(1)
Diwî ewe borşêrit rewaney berekanî ceng dekirêt, deynêrne şarî kalînînî şorewî, lewêda be birsîyetî û leber sermaw soleda, beçawî xoy ew dorandine sextane debînêt ke supakeyan berdewam tûşî debin. Be pêçewaney ew diroyaney nazîyekan deykeyn sebaret be serkewtnîyan leberekanî cengida.
Borşêrit barî tendirustî zor xirp debêt,tûşî zerduwîy debêt, herweha beweş tawanbar dekirêt ke xoy , xoy birîndarkirduwe bo ewey le xizmetî serbazî dûrkewêtewe. Boye deygirn û sê mang le zîndanêkî iînfiradî depestin.ta dadgey deken dadge biryarî berdanî dedat, belam tawanî dîkey lesere û bo şeş heftey dîke degîrêtewe. Diwî eweş yekser carêkî dî rewaney sengerekanî cengî dekenewe. Diwî ewe bo mawey dûsalî rebeq jyanî şeru serbazî û ceng û malwêranî be bêdengî û tenyayî têdeperênê. Nexoşîyekey xirpitr debêt. Çendîn car lenexoşxaney serbazî demênêtewe.diwî ewe biryarî gwastinewey dedirêt bo şanoyî serbazî çunke twanî şerkirdinî nemawe. Lewêda carêkîyan dilî xoşew nukiteyek leser gobiliz dekat. Boye no mang deyxene zîndan.
Deqî nukiteke:
(lasayî gobiliz dekatewe: dezanin diro pêy nîye, belam diktorekey min pêyekî sna'î bo dirust kirdûm be şêweyekî nîmçe tebî'î leserî derom,cengawerî elmanîş debêt ta diwa fîşek şer bikat,ewkate fêr debêt be xêratrîn şêwe ghardat, biraderan rêgem deden le pêştan ghardem, çunke min natwanim birom)(2)
Salî 1944 berdebêt û carekî dîke gharde lo cebhey û berengarî dujmin bewe! Le mangî adarda tîpe serbazyekeyan teslîmî supî firensa debêt, borşêrit detwanê helbêt û be pêyan mawey 600 kîlometir birwat û ledey mangî adarda,bgatewe malekey le hamborig.
Diwî ewe borşîrit hewl dedat legel mamosta konekey tîpêkî şanoyî dabmezrênêt, tîpêkî biçûk benawî (komîdya) awa dekat. Hendê şanoyî derdehênê. Lem maweyeda borşîrit nexoşe û êşî zore. Le kotayî salî 1945 da dekewête ser cêga.le seretakanî 1946da daxîlî nexoşxane dekirêt û diktorekan delên: zor xirpî tenya salêkî dîke dejît!
Lê ew gwê be qisey diktor û êş û azarekanî nadat û dekewête nûsîn,ta kotayî sal , nizîkey bîst û çwar çîrok denûsêt. Leheman katda komele şî'rêk bilawdekatewe. Le salî 1947 da em şanonameye denûsêt. Wergêrî em berheme delêt be heşt roj nûsîwyetî, serçawey tirîş heye delê be nizîkey sê hefte.)(3)
Diwî ewe, le rêy hendê dost wibiraderda, bo çareserî degeyenrête swîsra.belam lewê betenyayî û dûr le zêd û biraderanî le 20 tişrînî duwemî 1947 da demrêt. Ke rojêk diwatir le hamborig em şanonameyey pêşkeş dekirêt.
Borşêrit lem şano nameyeda, zor be rûnî û sadeyy û sakarî, basî ezmûnî ceng dekat, keçî beser (bêkmen) dênêt, çon diwî ceng jyan betewawî debête dozex û beha madîyekan cêgey mal û xêzan û beha cwanekanî komelgeyekî tendirust degirnewe.
Em berheme, basî jyanî diwî cenge, basî ew diruşim û rastîye diroyaneşe, ke le pênawîda gyanî milyoneha kes lenaw deçêt û milyonehî dîkeş naşrîn dekat.
Mimmimmimim êsta berhemekem xiwêndewe, borşêrtim nasî. Eweşim nûsî. Çî mawe bîkem?
Mimmimim cwanî û çêj û şer û qehhpexane, nûsîn û ew naw û ştane. Wişe , şer û ceng û dozex. Immimmimmimmimmimmimmimmimmim .
Borşêrt, detwanê zor şt lew berhemeda kurit bikatewe.


1. 'mad m. Ghanim http://www.dw-world.de/popups/popup_printcontent/0174676900.html
2. simîr crîs. Http://www.khayyat.net/home/plugins/p2_news/printarticle.phpp2_articleid36
3. 'mad m. Ghanim http://www.dw-world.de/popups/popup_printcontent/0174676900.html