11.09.2009 ويَنة و زمان نيَزيكبونةكا سيميولوذى  نظيسين : محمد العماري وةرطيَران : عةبدولاَ  ثير

 

  ويَنة و زمان نيَزيكبونةكا سيميولوذى 

نظيسين : محمد العماري

وةرطيَران : عةبدولاَ  ثير

kadanie_peer@yahoo.com

  

دياركرنا تيطةهان :

 وةديارة ثيَنطاظا ئيَكىَ يا ميتودى  بو جارةسةريا ظى بابةتى دياركرنا تيَطةهيَن كو ناظىَ بابةتى ثيَك ئيناية  : ويَنة ضيية ؟ زمان ضيية؟ سيميولوذيا ضيية ؟  (روبيَر Robert) ويَنةى ثيَناسة دكةت " بةرهةم ئينانةظا وةك خوية , يان زارظةكرن و وةك هةظيبوونة  بو  كةيانةكى يان تشتةكى ية" , بنةما ظى ئيديةمى ذ لايىَ زمانى ظة بو هزرا كوثيكرنىَ و وةك هةظى  و زارظةكرنىَ د جيت , ذ بةركو (كار verb ) ىَ  لاتينى ( imitar) رامانا  بةرهةم ئينانةظىَ ب زارظةكرنى ددةت , لىَ وةكو ئيَديةمىَ سيميولوذى  ويَنة د كةظيتة د خانةكا فرةهتر دا كو د بيَذنىَ ئايكون  (Icon  ) , وان نيشانا كو  ثةيوةندى د نيظبةرا نيشان و ذيَدةريدا ل سةر وةك هةظيىَ , يان زارظةكرنىَ بخو ظة دطريت . يىَ كو ثيَناسةكا هةذى  بو ظى تيَطةهى داى زانايىَ ئةمريكا ية    ( ضارلس ساندرس بيرس ( C.S .Peirce    (1839 – 1914 )  ببةراوردكرنىَ د طةل دوو تيَطةهيَن دى ئةو ذى ضةظةنط  (سيمبول ) (symbol  )  و هةظكويف(دروظ ) (indice  ) . ئةطةر ثةيوةندى د نيَظبةرا نيشان (sign  )و ذيَدةرى دا  يا خورايى بيت  د ضةظةنطى دا  , ويا  ئةطةركى   ب نيَزكبوونىَ يان ئةطةربوونىَ بيت د  هةظكويف دا , فة تايبةتمةنديا نيشانىَ ئايكونى ئةوة وةكهةظيا وى ية دطةل بابةتىَ ل سةرهاتى  , طرنط  نيةب ديتنا ( بوريس )ى ض  ئةظ  نيشانة بو نموونة ديدةكى ( ويَنة) بيت  يان طوهدارى بيت .

                زمان (language   ) د ئيتيكيتا زمانزانى يىَ سوسيرى دا – دبيَذنىَ ( شيانةكا تايبةتة ب جورىَ مروظان ظة . كو دشيَت بريَزكرنا نيشانيَن دةنطان  ثةيوةنديىَ بكةت) , ئةو دهيَتة دياركرن ذ ثةيوةنديا وان دطةل دوو تيَطةهيَن دى ئةو ذى زمانlangue)) و ئاخفتن ( parole ) . زمان (langue ) ئةو رويىَ جظاكى يىَ زمانى(language ) ية, يان  دةزطايةكىَ  جظاكى ية كو  كةس د كةظيتةد ذيَر دةستهةلاتا وى داكو بشيَت ثةيوةنديىَ د طةل كةسيَن كوما خويا زمانى بكةت .  زمان(langue) ذ لايىَ ستراكتورى ظة ريَزبةنديةكا (نسق )  ذ ثةيوةندياية , يان رامانةكا دى  كومةكا ريَزبةندياية  د ثيَكظة طريَداية ,  هةر ريَزبةنديةكا  ذ دةرظةيى ظان ثةيوةنديا ض بةها نينة .

 ئةطةر زمان(langue) ئةو رويىَ جظاكى يىَ زمانى(language) بيت , ئاخفتن رويىَ وى يىَ كةساتى ية , يان بكارئينانا كةسوكى ية بو زمانى  .

                ب راستى نة بيتنىَ هيَماييَن زمانى دهيَنة ثراكتيزةكرن بو ثةيوةندييَن مروظى , بةلكو ذمارةكا زورا نيشانيَن دى ذ هةنة مينا ( ئةلفةبيَيا كةرِ و لالا , سروتيَن سيمبولانة , شيَوة , ريَزطرتن و نيشانيَن  لةشكرى ................ هتد)  .  ئةطةر  زمان ناسى

( لينطستيكlinguistic  ) يىَ تايبةت بيت بو  ظةكولينيَن زمانى ظة , دىَ زانستةكىَ دى ظةكولينا ل سةر نيشانا كةت   كو سوسيرى (F.S.Saussure ) (1857-1914 ) ناظىَ وى ئيَديةمىَ داناية نيشان ناسى ( سيميولوذيا)(semiology ) كو دبيَذيت " دىَ شييَن زانستةكىَ دابمةزرينين ظةكولينا ل سةر نيشان بكةت د ذ يانا جظاكى دا, كو دىَ بيتة بشكةك ذ  دةرونناسى  يىَ جظاكى( sociological psychology) , ثاشى لقةك  ذ دةرونناسى يىَ طشتى (سيكولوذيا general psychology ), و دىَ ناظىَ وى دانييَن  نيشان ناسى  يان سيميولوذيا  ((semiology كو ذ ثةيظا يونانى (semion )  يان (نيشان )هاتية وةرطرتن . ئةظ زانستة دىَ شيانيَن مة بةرفرةه كةت كو بزانين نيشان  و ياساييَن برِيَظةبرنا وانا ضنة ؟  . سوسير دبينيت كو  زمانزانى  ثشكةكة ذ سيميولوذيا , بةلىَ ثويتةكىَ زور ثىَ  دهيَتةدان  و يىَ مةزن و ثةرةدبيت . سوسير د ثرسيت (ذبةر ض تا نها  دان ثيَدان ب سيميولوذيا نةهاتية دان وةكو زانستةكىَ سةربةخو يان وةكو زانستةكىَ بابةتىَ خويىَ تايبةتىَ هةيى؟ وةها ديارة كو ئةم ييَن د بازنةكىَ ظالا دا  دزظرين : دبنةرةت دا  ذ لايىَ ثيَشكةفتنا زمانى ظة , ثتر هةمو تشتيَن دىَ هاريكار بيت ل سةر تيطةهشتنا خورستىَ ثرسا  سيميولوذيا . ذلايىَ دى ظة بو خواندنا ثرسا سيميولوذيا خواندنةكا تيَر دةبيت ل خودىَ زمانى بخو بهيَتة خواندن .

    وةها ديارة ليَرة ئةظ  طرنط يا  ب زمانى ذ لايىَ هزرا سوسيرى ظةهاتية دان  ثةيوةنديا ب بابةتىَ مةظة هةيى ,  يان بوية نموونىَ كو دةبيت ل سةر شيَوىَ وىَ ريَزبةندييَن دى ذى  ييَن نيشانا بهيَنة خواندن , بةلكو  هندةك زانا يىَ داناى ئةو هاريكارىَ بتنىَ و ثيَدظيية د نيَظبةرا هةستكرنا مروظى و جيهانىَ دا .

2- ويَنة و زمان : دوو تيزيَن (اطروحة ) هةظدذ .

2-1 تيزا  رولان بارت : جيهان يا لالة و نا ئاخظيت د زمانى دا نةبيت .     بارت بةروظاذى سوسيرى ديار دكةت كو سيميولوذيا لقةكة ذ لقيَن زمان ناسى   , كروظىَ وى ل سةر ظىَ ضةندىَ ئةظةية كو " ض ريَزبةندى ييَن نيشانا د ذيانا مةيا  جظاكى دا نينة بطةهنة بةرفرةهيا زمانى  , وةكو نيشانيَن ريَكا (ترفيكىَ )  , كو ئةظ ريَزبةنديية ييَن  طةهشتينة ئاستةكىَ كويرىَ جظاكى  ,ديسان جارةكا دى دىَ  توشى زمانى بينةظة . يا خوييا ية كو تشت , ويَنة و رةوشت د شييَن ئاماذةبكةن,  باش ب وىَ ضةندىَ را دبين, بةلىَ نة ب سةربةخوبوبونةكا رةها , يان ذى هةر  ريَزبةندييةكا سيميولوذى تيَكةلى زمانى دبيتظة  . بابةتيَ ديدةكى بو نموونة ئاماذةكةريَن خو ثةسةندكةن  بدووبارةكرنا نامىَ  بزارةكى ( هةر وةكو سينةما , ريَكلام , ويَنةييَن فوتوطرافى ييَن روذنامةظانى ......... هتد " يانكو دىَ ثشكةكا ناما ئايكونى ثةيوةنديةكا ستراكتورى دطةل ريَزبةنديا زمانى دروست كةت , ئةظة ل  دةمىَ كو هندةك تشت وةكو ضل و بةرط و خوارن شيَوىَ ريَزبةنديىَ وةرناطريت تاكو دطةل زمانى نةبيت كو ئاماذةييَن وان  ظةدبريت و ئاماذةثيَكةريَن وان  د دةت ناسين . ئةم د شارستانيةتا نظيسينىَ دا د ذين ثتر ذ هةمو دةميَن بورى سةرةراى ويَنا ذيانا مة يا داطيركرى . ب كورتى ديارة كو ب زحمةتة ريَزبةنديةكا ويَنة يان هةمو تشتةكى كو ئاماذةبيكةريَن  وان ذ دةرظةيى زمانى هةبن  , ض  هةبون بو  رامانىَ بىَ زمانى نينة , نيشان ناسى  زمان ناسة ش .   ئةظىَ تيزا ( بارت )ى مشت و مرِةكا توند دروست كر تاكو  ضةند  ظةكولةرا  خو  تةرخانكر  بو  لابرنا وىَ . ثوشر (L.Percher )ظان رةخنا ل ( ثارت )ى دطريت  . مةرج نينة  كو نامةيا ئايكونى رولىَ ثركرنةظىَ  بةرامبةر  زمانى ببينيت . و روهنترين بةلطة بو ظىَ ضةندىَ فلميَن بيَدةنط  , لىَ د تيَطةهن . باشى  ذ بةر ض نامةيا زارةكى بو بةرذةنديا ويَنةى ب وى ئةركى رانابيت ؟ . لدةمىَ ثارت ب خواندنا ريَزبةنديا موديلا رابوى و سةرةدةرى د طةل وتارا ل دور وان هاتيية  نظيسين كرى   ,هةر ضةندة ئةظة  ذى ثشكةكا كيَم مفايىَ ل تيطةهشتنا ضةوانيا كارثيَكرنا  ضل و بةرطا د ناظ جظاكى دادهيَتة كرن  . و ثاشان ئةظ ضةندة مةرةما سةرةكى يا سيميولوذيا ثاشطوه دكةت  , ئةو ذى ضةوا ضل و بةرط ئاماذة دكةن  ؟ ئةو ضيية  د ضل و بةرطةدا ئاماذا  ثاريَزةريىَ, تونديىَ يان ظةبوونىَ و ئازادييةكا زيَدة ددةت . جيهان ب ديتنا (ثارت ) ى يا لالة , و نةشيَت دةربرَينىَ بىَ زمانى بكةت . ئةظ ضةندة دوو كورتيا د طةهينيت  ئةو ذى :  جيهان ب تنىَ زمانة  , ئةظ جيهانا هةيى جيهانا زانينىَ ية . ئةطةر ئةظ  دةربرينة كيَم ذ راستيىَ ظةطريت , لىَ ئةو رةنطة ديكتاتوريةتةكا زمانى ب ضةسثينيت , وشاشةيةكى رةوادكةت كو ئاماذةكرن ب زمانى نةبيت ناهيَتة كرن و هةر تشتةكى زمانكى نة بيت ض ئاماذا بخوظة ناطريت . (ثارت)تيَكهةلييةكىَ دنيَظبةرا زمانى  و زمانىَ نيشاندةر (اللغة الواصفة metalaguage )دكةت  ,ذ ئةنجاميَن شيانيَن زمانى بو وةرطيَرنا  ئاماذةثيَكةريَن  نة زمانى دياردكةت,كو ئةو ريَزبةنديا بتنىَية ئاماذا  بةرهةم ديَنيت ,ئةظ  ضةند ذى بةسة نينة بشيَين  بيَذين ئاماذة  دبنةرةتا زماني ية.         زيَدةيةك بو  تيَبينييَن (بورشPrecher ) و كوما لييَض (Liege ) ل سةر تيزا  (ثارت)ى توماركرى , دبيَذن ئةطةر ثيَداجونةكا سةر ثىَ ل سةر  ثةرتوكيَن بيركاري, فيزيا ,كيميا و تيَكنولوذيا بكةين دىَ بومة دياردبيت , ئةود  تذى ويَنة و رسمن كو نابيت بهيَن لادان و بتنيَ خو ب زمانى ظة بطرين .  ل سةر ظيَ ضةندىَ و لديف ظان بوضونا تيزا (ثارت)ى بتنىَ دبيتة طريمانةك و رىَ د دةت كو هندةكيَن دى د هةظ دذبن دطةل وىَ ثةيدا ببن ليَرة ئةم بتنىَ دىَ يةك ذ وان تيزا ثيَشكيَش كةين ,ئةو ذى يا ظةكولةرىَ بةلذيكى ية ئريك  بريسنس (E.Bryssens) وةكو رىَ خوشكةر بو بةراوردكرنىَ دطةل تيزا(ثارت)ى بو دياركرنا ثةيوةنديا هةيى دنيظبةرا ويَنة و زمانى دا. 2-2- تيزا (ئريك بريسنس)ويَنة ريَزبةنديةكا ئاماذةثيَكةريَن سةر بخوية.  ئريك دان ثيَدانىَ ب هةبونا ريَزبةندييَن نيشانطةر نة ييَن زماني ييَن سةربخو ددةت.ودبيَذيت دريَزبةندييَن سيميولوذى ييَن هةر بةرنياس زمانة.دبيت دطةل وىَ باسى ئةظانة ذى بكةين  سيمبوليَن زانستى ,لوذيكىَ ونيشانيَن ريَكا و ئيشارةتيَن ئةترابيا و ئةويَن هندييَن سور بكار دئينن بو ثةيوةندى كرن دنيَفبةرا عيليَن خودا  ييَن ئيَك  زمان نةبيت ,ليَدانا زةنطيَن ديَرا و بوقا لةشكرى ,ثاشان تابلوييَن شةمةندةفرا و ريَبةريَن  طةشت و طوزارى   ثةنايةكا مةزن دبةنة ثشت نيشانا ,  ئةو نيشانيَن  بو نةخشا ذى ديَنة بكارئينان.  هةروةها راستظةكةريَن ضاثخانا ثةنا دبةنة ثشت ضةند نيشانا  . هةروةها ئاميرين راديو بو نموونة ضةند نيشانا بخوظة هةلدطريت بو  نيشادانا بكار ئينانا وىَ , ليستةكا دوور و دريَذ ة . لىَ دةبيت ئاطاداربين كو نة ئةلفةبىَ و نظيسينا براى و نة كودا موريس( Morse) د طةل دا نينة ذ بةر وىَ ضةندى د تيَطةه نينة ئةطةر ئةو زمان نةهيَتة زانين, بةروظاذى ريَزبةندييَن دى ييَن سيميولوذى ييَن سةرىَ كو هيج ثةيوةندى ب هيض ريساييَن زمانى ظة نينة .   ل ظىَ ضةندىَ ديار دبيت كو (بريسنس ) " ثىَ ل سةر هةبوونا ريَزبةندييَن سيمياييَن نة زمانى دا دنيَت" , هةروةها ديار دكةت كو تيطةهشتنا وان ريَزبةنديا ثةيوةندى ب زمانى ظة هةية , لىَ ئاستيَن دياريكريدا ,  كو ئةظ  ضةندة  يا رةواية ذ لايىَ ئةبستمولوذى ظة . ل بةر وىَ ئيَكىَ ض شاشى ل سةر زيدةباريا  بةراهيكبوونا  سيستةمىَ نيشانا دا نينة , دىَ باشتر بيت ئةو ظةكولين ل ظىَ  بةراهيكبوون و فرةهيىَ  بهينة كرن  .     ( بريسنس )وىَ ضةندىَ خويا دكةت كو سيستةمىَ طةهاندنا طوهةكى كارتيَكرنا باشترة بو ثةيوةندى كرن هةية ذ ريَزبةندييَن ديدةكى , ذ بةر كو ديتنىَ دةبيت ض ئاستةنك  دنيَظبةرا دانةرى و وةرطرى دا نةبن , هةروةها دةبيت هندةك روناهى ذى هةبيت . دياردةكا طرنطتر  ظىَ ضةندىَ د ضةسثينيت ئةظةية كو  زاروك  دزانيت  هيض  ئيشارةتيَن وةكو  طريىَ  سةرةنجا  دايكىَ  راناكيَشن تاكو  ئةطةر  ل  بةر ضاظيَن  وى  ذى  نةبيت . ليَرة ديتنا ( بريسنس )ى  دةركةظيت كو مروظ  طةهاندنىَ  ب  قسةكرنىَ ثتر ذ طةهاندنىَ ب  نيشان و ئيشارةتا دكةت  . سيستةمىَ زمانى تايبةتمةنديةكا هةيى  كو  ثةيوةندى ب  ثيَطهاتىَ  مة  يىَ  سيكوفيزيولوذى  و سوسيولوذى  ظة هةية . زيَدةيى ظىَ ضةندا سةرىَ  هاتية  باسكرن  ظى سيستةمى هندةك باشييَن  ب كارئينانىَ ييَن تابيةت  هةنة  . ل هةموو سيستةميَن طوهدارى ييَن دى باشترة  ضونكة  ثيَنةظيَت ض ئاميرا دطةل  بكاربينن , يانكو  بةرهةم ئينانا نيشانيَن  وىَ  بتنىَ  ثيَدظى ب ئةنداميَن خو ييَن  خورست  ظة  هةية  ئةو ذى ( ئاميرىَ قسةكرنىَ ية ) . ثاشان ئةو ض زيَدةباريا  نائيَختة  سةر بكارئينانا  وىَ ض بشيَوةيةكى  دةستكرد  يان ب كارئينانا ئاميرةكىَ دةرةكى . هةر وةها ب كارئينانا  وىَ  ساناهى ية  هيض  كةفة  ل  سةرتيَكجونا وىَ نينة . سةرةراى ظىَ ضةندىَ ذ هةمو ريَزبةندييَن دييَن كوهةكى  وةكو فيتكدان و دةست قوتانىَ دةولةمةندتر و ئابورى تر و رةنطاو رةنطترة, …………… هتد . ثشتى كو  دياربووى  باشتريا ريَزبةنديا زمانى ,( بريسنس) جياوازيةكىَ د نيَظبةرا سيستةميَن راستةوخودا و سيستةميَن نةراستةوخودا( ذ بادلة )دكةت .  وتارا زارةكى سيستةمةكىَ  راستةوخوية , ضنكو ئاماذيَن  وىَ راستةخو دكةظنة ئاماذةثيَكةريَن خو  , لىَ نظيسين سيستةمةكىَ نةراستةوخوية  (ذ بادةلة)  هةر وةكو  ئةلفةبيَيا (براى) و نيشانيَن (مورس)  , هةر ضةندة ئةظيَن دوماهيىَ دهيَنة ذمارتن سيستةميَن نةراستةو خو ثلة دوو , ضنكو وةرطرى ناميَن وان دةبيت ضارةكادى نيشانيَن وان بو ئةلفةبىَ وةرطيَريت  , ثاشى  ظان ثيتا دطوهريت بو دةنطيَن زمانى داكو بكةهتة مةبةستا ناظةروكا  نامىَ . و ئةطةر دةربازبوون  دناظ زمانى د سيستةمىَ نةراستةخو دا (ذبادةل ) هةر ببيت , ليَر جياوازى دطةل ريَزبةندييَن راستةوخو ديار دبيت كو  ئةو د شيَت ئاماذة بكةت  بىَ كو  ثيَدظى ب نيشانيَن زمانى هةبيت .  ب كورتى ديارد بيت ل ئةظا سةرىَ كو ريَيا (بريسنس ) ى طرتى ثيت ترة يا ذ (ثارت ) ى طرتى , ضنكو ( بريسنس )  وىَ سةنطىَ بو سةرادطرتنا ميتودى يا كو بهايةكىَ مةزن ب زمانى نادةت , لىَ بىَ كو ئةو ريَزبةندييَن دى ييَن سيميولوذى بكةتة دظةلانكيَن زمانى , يا رةواية كو زمان سيستةمةكة رةهاتيا ثيَظة ديارة ذ بةر كو ل هةموان بةرفرةهترة د ناظ جظاكىَ مروظاتى دا,لىَ سنورىَ ذى بو هةنة . ئةندازيارىَ شارستانى بو نموونة و هةروةها زيندةوةرزان (بايولوذى )  و درةختزان  (بونتىBonty   )..... هتد,  نةشيَن بو راظةكرنا بابةتيَن خو بتنىَ زمانى بكاربينن . لىَ ئةو  ناضار دبن بو  بكارئينانا  ويَنة و نةخشا . يانكو سيستةميَن دى ييَن سيميولوذى .  راظةكرنا هوتوظة طرنطيا زمانى ديار دكةت ضنكو ئةو ريَزبةنديا زمانى د ئيَخيتة جهىَ وىَ يىَ سيميولوذى يىَ دروست . كو ئةو ذى ثلا ئيَكىَ بىَ كو ئاماذةثيَكرنىَ  بخو بتنىَ دةستة سةر دكةت, لىَ ئةظة نة بتنىَ وىَ ضةندىَ د طةهينيت  كو هندةك سيستةميَن دى ييَن نةزمانى ييَن  هةيى ,  بةلكو  زور جاران  زمان بخو ثةنايىَ دبةتة ثشت وانا بو هاريكارى كرن بو ئةنجامدانا ئةركىَ خويىَ طةهاندنىَ و ئاماذةثيَكرنىَ ب باشترين شيَوة . 3- ويَنة و زمان : ض ثةيوةندى؟ .  ض ضوداهى د نيَظبةرا زمانى و كودىَ يا كو ويَنة ئيَك ذ دياركةريَن وىَ ية دا هةية؟ ئةطةر هيَماييَن  زمانى دنامىَ دا شيَويةكىَ هيَلدارى (linear ) وةرطرن  بيت لديظ سيستةمىَ ستراكتوريىَ رستىَ دةست نيشان دكةت بو دادنيَت دا كو يا تيطةه بيت , فة ئاماذةييَن  كودا ئايكونى د بوشايا ويَنةى دا بةلاظ دبن , ب تيطةهشتنا  ئةندامةكى ذ ئةنداميَن  وى ثيَدظى  بديظ ئيكبوونىَ نيية  . دةسثيَكرن ب ظى ئةندامى ذ بلى ئةوىَ دى لديظ حةزيَن وةرطرى ية  . ثاشى نامةييَن زارةكى دىَ مينن طرتييَن ريَزمان و كارثيَكرنىَ بةروظاذى وتارا ديدةكى كو نا كةظيتة ذيَر ريَساييَن ليكدانةظةكا توند , زيَدةى وىَ ئةنداميَن دهيَنة زانين بشيَوةيةكى ظيَكرا (سينطرونيكى Sychroniqueمتزامن ) . وتارا زارةكى د كةظيتة ذيَر هةلوةشاندنىَ بو ئةنداميَن وىَ كو  وةرطر ب ليَكدانةظا وان رادبيت دا رامانىَ وةرطريت , لة هةر دةم وتارا ويَنةى يا ليَكداية , ناهيَتة برطةكرن بو ئةنداميَن بضويكتر سةربةخو , يانكو دياردبيت  كو  ويَنة وةكو كومتلكةكىَ ية  دناظ خودا هيَما  هةلدطريت و ناهيَنة ثشككرن,  ئةظ ضةندة هيَزةكا طةياندنىَ يا بىَ بةرامبةر  ددةتىَ (كوديَن ديدةكى دشيَن 10 يةكيَن زانينىَ (bit ) د جركةكىَ دا ظةطوهيَزيت , لىَ  مروظ  نةشيَت ل زياتر ل هةشت تا بيست و ثيَنض يةكا د ضركىَ دا وةربطريت ) . زيَدةى ظىَ نيشانيَن زمانى ل سةر خورايىَ و  جهطيرى رادبين (يان ثةيوةندى د نيَظبةرا نيشان و ذيَدةريدا ثةيوةنديةكا بىَ ئةطةرة ) ل دةمىَ كو ويَنة ل سةر ئةطةر ووكئيَكيىَ  رادبيت , ديارة  ئةظ  ضةندةية  ناميَن زمانى طةلةك  كودةداريىَ دكةت  لىَ ويَنة وةديارة كو ظةطوهاستنةكا بابةتى ية ب هةموو روى و خورستيا خوظةية , تاكو هندةك ظةكولةر وةهزر دكةن كو (ويَنة  نامةيةكا بىَ كودة ). هةظذيانا د نيَظبةرا ويَنة و زمانى دا يا كةظنارة خول رةهيَن كويريَن ديروكىَ ددةت . هةر ل دةسثيَكا دةركةفتنا نظيسين و ثةرتوكا ظيَكرايةك د نيَظبةرا ويَنة و تيكستىَ دا ثةيدابووية . ب ثيَشكةفتنا رةنطيَن طةياندنا جةماوةرى ئةظ  ثةيوةندية ذى ب هيَز و خورت بووية يانكو كيَم جاران د بينين ويَنةكىَ ( راوةستاى , لظوك ) نةيىَ هةلطرى ليَكدانةكا زمانى ( ض نظيسى يان زارةكى) بيت . ض ثةيوةنديةكا ستراكتورى د نيَظبةرا ظان هةردوو  وتارا دا هةية ؟ بتنىَ بةسة وتارا زارةكى دوبارةى ئةويَن د وينةيدا هاتى  بكةت يان هندةك ثيَزانيَن نوى زيَدةبكةت ؟ (ثارت ) د بيَذيت كو تيكستا زمانى يا دطةل ويَنةى دا ذ ظان دوو ئةركان د بينيت : ئةركىَ ضةسثاندنىَ (تةرسيخ ) (ancerage) يان ويَنة هةلطرىَ  ئاماذةييَن رةنطاو رنطة  ( polyseier) يان  ئةو طةلةك ئاماذا بو بينةرى  ثيَشكيَش دكةت و هندةك ذ وان دهيَنة هةلبذاردن و ئةويَن دى دهيَنة ثاشطوهكرن ذ لايىَ بينةرى ظة  . ثاشى تيكستا زارةكى سةرةنجا  وةرطرى ب ريَظةدبةت و كيَشيتة ظةخواندنا ويَنةى داكو  ل سنورىَ خو  دةرنةطةظيت ,  تيكستا زمانى دةستهةلاتةكىَ ل سةر ويَنةى دا د ضةسثينيت ضنكو يىَ ظةخواندنا وىَ كونترول و رىَ ل ئاماذةييَن زيدة دطريت . ئةظة ئةركة ثتر يىَ دناظ  ويَنةييَن  فوتوطرافى , روذنامةظانى و بةلاظوكيَن ريَكلاما دا بةلاظ بكةت . ئةركىَ ثالثشتيىَ ( relais ) ئةظ ئةركة ديار دبيت ل دةمىَ  تيَكستا ئةزمانى ب زيَدةكرنا ئاماذةييَن نوى بو  ويَنةى دكةت وةتوظ كو ئاماذةييَن هةردوويان تةمامكةريَن ئيكن و تيَكدا د بوهذن د ضارضيظةكىَ مةزنتر دا ( هةر وةكو ضيروكىَ د فلمةكىَ سينةمايىَ دا بو نموونة ) ئةظ  ئةركة  د ويَنةييَن راوستايى دا يا طةلةكا كيَمة  , لىَ ئةو د  ويَنةييَن لظوك دا وةكو فلميَن سينةمايى و تلفزيونى و فلميَن كارتونا دا يا مشةية  . ضيَدبيت ئةظ ئةركة لئيَك هةلبرن يان ثيَكظةبن ل ئيَك كار دا , ذ بلى ب سةركةفتنا ئيَك ل سةر يىَ دى ئاماذة ناهيَنة  كوشتن  . سةر داطيركرنا ثالثشتى يىَ ل سةر ضةسثاندنىَ مينا وىَ ية كو دةبيت وةرطرى ثيَزانيَن ثاش ل سةر زمانى هةبن دا د ناظةروكا نامىَ بطةهيت , لىَ ل دةمىَ سةر داطيركرنا ضةسثاندنىَ رامانا وىَ ضةندىَ ددةت كو نامة يا هاتية ثركرنةظة .ية نامةكة يا هاتية ثركرن , و نةزانينا وةرطرى ب زمانى ل وةرطرتنا ئاماذةيَن  ويَنةى بىَ ثشك ناكةت .  ب كورتى هيشتا ثيَزانين مة ل سةر ثةيوةندييَن د نيَظبةرا ويَنة و زمانى دا نةديار و كيَمن و ب سةرظةنة , كو ئةو ضةند ذى ظةدطةريَت بو ظةكولينا د بياظا ويَنةى دا هيَشتا ل دةسثيَكا خو نة , هيَش ظةكولةر ييَن ل قوناغا ظةكولينا ئامير و ميتودين هةذى كو دهاريكاربن بو ظةديتنا  خورستىَ ظى بابةتى و ريَساييَن كارثيَكرنا وى دياربكةن . ئةم نةشييَن بضينةت دناظ رةه ريشاليَن ظىَ ثةيوةندىَ دا  تاكو ئةم نةطةهينة  ئايكون ناسة ( ئايكونلوذى ) جهىَ كو نها زمانزانى د ظىَ دةمى دا طةهشتىيىَ .

 

 

 

 

2008 - 7 - 15  / AM 11:30

 Copyright (2008) Roshenbiry.com