04/07/09 پاكێ هابيل كوشتيه‌ ..؟عبدالرحمن بامه‌رنى

 

 

پاكێ هابيل كوشتيه‌ ..؟

 

عبدالرحمن بامه‌رنى

گه‌هاندن و پێشكێشكرنا هه‌ر وێنه‌يه‌كى دهه‌لبه‌ستێ دا يان د هه‌ركاره‌كێ ئه‌ده‌بى دا ، گرێدان ب فره‌هيا به‌روبياڤێ هزرا داهينه‌رێ ڤى كارێ ئه‌ده‌بى ڤه‌ هه‌يه‌ .

يان ژى كو داهێنان ب خوه‌ دكاريت وێنێن لێكدايى بو هه‌ر كه‌سه‌كى په‌يدابكه‌ت و ئه‌ڤ كه‌سێن بژاره‌ دشێن ڤێ داهينانێ ل دويڤ هزر و پێدڤيێن خوه‌ ب دارێژن . ب رامانه‌كا دى ، هه‌ر كه‌سه‌ك دشێت ديواره‌كێ به‌را ئاڤا ب كه‌ت ، ده‌ما كه‌رستێن ئاڤاكرنێ ل دورا هه‌بن ، لێ ژبه‌ر كو هه‌ر كه‌س نه‌شێت ب ڤى كارى رابيت و هوستاكارى بو دڤێت . ل ڤێره‌ هوستا بژاره‌نه‌ و پالێن به‌رده‌ست دبيت ب هێزتربن و ب شيانتر بن ، لێ نه‌ كه‌سێن داهێنه‌رن و دراڤێ وان كێمتره‌.

 يامه‌ دڤێت بگه‌هينن ، گرێدان ب هه‌لبه‌ستێ و ڤه‌هاندن و دارێتنا وێنێن وێ ڤه‌ هه‌يه‌ و ب كورتى هه‌ر كه‌س يێ دين تێ نه‌بيت خودان ئيلهامه‌ و دشێت ب بيته‌ هه‌لبه‌سته‌ڤان . داهێنانێ بكه‌ت و وێنێن خوه‌ به‌رچاڤ بكه‌ت ژبه‌ر كو خودان هزره‌ .

 داهێنه‌ر ژى ل ڤێره‌ بژاره‌ دبن ، ژبه‌ر كو دارشتنا هزرا دسه‌رێ واندا ، گرێدان ب ديارده‌كێ ڤه‌ هه‌يه‌ ئه‌و ژى داهێنانه‌ .

هه‌لبه‌ستا پشتى سه‌رهلدانێ ، پشتى ژ كه‌ڤلوژانكێ به‌رخودانێ ده‌ركه‌تى ، ب هه‌لبه‌سته‌كا مژه‌وى هاته‌ نيشاندان و نويخوازى ب ده‌رگه‌هه‌ك دى پێڤه‌ هاته‌ په‌چريمه‌كرن . سه‌رهلدان ب خوه‌ بو پره‌ك ژبو تژيكرنا مێشكێ هه‌لبه‌سته‌ڤانى ژ ئايديولوژيێن هه‌مه‌ جور ، بو گوهورينه‌كا هزرى به‌ره‌ڤ پێش . به‌ره‌ڤ وه‌رگرتن وهزركرن و شروڤه‌كرنا وان . به‌ره‌ڤ د خوه‌گه‌هشتنێ و نێزيكبونا جڤاكه‌كێ سڤێل . به‌ره‌ڤ ئاستێ ره‌وشه‌نبيرى و گرفتاريا ره‌وشه‌نبيرى دناڤ جڤاكێ دا 

    ل ڤێره‌ يا گرنگ شروڤه‌كرنا هزرا داهينه‌رى يه‌ د چارچوڤێ ده‌قى دا و نه‌ك شروڤه‌كرن و ژێكژێكرنا ده‌قى هه‌ر وه‌كو گه‌له‌ك ژێ هزر دكه‌ن .

 گه‌له‌ك وێنه‌ و گه‌له‌ك گوتن و گه‌له‌ك به‌ر  و بياڤ دهێنه‌ پێش چاڤ د ديوان هلبه‌ستێن هوزانڤانێ گه‌نج ((ئاشتى گه‌رماڤى )) ل بن ناڤێ (من هابيل نه‌ كوشتيه‌).

   ديوان ژ شازده‌ هه‌لبه‌ستان پێك دهێت ژ دياريه‌كێ كو هوزانڤان ب خوه‌ نڤيسى يه‌ ، ((ژبه‌ر كو هه‌لبه‌ستێن من ده‌ربرينن ژ دياروكێن بالكێش ، ژ ديروكێ بۆ ديروكێ نه‌ ، ديارينه‌ ، بۆ هه‌ر كه‌سێ وه‌لات ڤياى ، بۆ راستيێ خۆ شه‌هيد كرى )).

        ژ ( 76) به‌رپه‌رێن قه‌بارێ ناڤين ژ به‌رگێ ره‌نگ شوين ، مونتيفه‌ك كو ژحه‌واريان ، مروڤ هه‌ست بگونه‌ه و گونه‌هباريان ، دكه‌ت . مروڤ هه‌ست ب ئێش و ده‌رد و ژانا دكه‌ت . ناڤێ ديوانێ ژ هه‌لبه‌سته‌كێ هاتيه‌ كێشان و ديوان پێ هاتيه‌ ئازراندن .

د گه‌ريانا مه‌ دڤێ ديوانێ دا ، ب تنێ مه‌ خو ل هزرا داهێنه‌رێ ڤان هه‌لبه‌ستان كريه‌ خودان و شروڤه‌كرنا هزرا ده‌ق پێهاتيه‌ نڤيساندن و كا چه‌ند شيان هه‌بوينه‌ ، كۆ كارتێكرنێ ل هزرا وه‌رگرى بكه‌ت و ب خوڤه‌ گرێبده‌ت و شروڤه‌كرن و ژێك ژێكرنا ده‌قى و وه‌ك هه‌لبه‌ست ، بۆ ره‌خنه‌گران و قه‌له‌مێ وان يێ تيژ برێڤه‌يه‌ .

  ل دويڤ ناڤ و نيشانه‌كى (( من هابيل نه‌كوشتيه‌ )) هه‌لبه‌سته‌ڤانى ڤيايه‌ ره‌واجا ديوانا خو بكه‌ت ، ل ڤێره‌ ئه‌م دێ هنده‌ك وێنێن بژاره‌ ژ ديوانا وى دبن ڤى ناڤ و نيشانى را  ده‌ربازكه‌ين .

ل به‌رهيێ من هابيل نه‌كوشتيه‌ .. ژبه‌ر كو هابيل هاتيه‌ كوشتن و هندى دنيا هه‌يه‌ و ئێك بهێته‌ كوشتن باره‌ك ژ گونه‌ها وى بو قابيلى دزڤريت .

هه‌مى كه‌سێن هاتينه‌ سه‌ر عه‌ردى و ژ وه‌ختێ ئاده‌مى وه‌ره‌ چيروكا هابيلى دزانن . هه‌لبه‌سته‌ڤانى ڤيايه‌ هه‌ر زوى كليلێن ديوانا خوه‌ بكه‌ته‌ دله‌پێ وه‌رگرى دا كو ملله‌تێ مه‌ وه‌ك كورد يێ گونه‌هباره‌ و دوى ئاستێ گونه‌هێ دا نينه‌ كو ژ هه‌مى ره‌خان ڤه‌ ب ڤێ نێرينێ ژێ هزر بكه‌ن .

دبيت هزرا هه‌لبه‌سته‌ڤانى پتر ده‌ربرين كربايه‌ كۆ چيروكا هابيلى ب ره‌نگه‌كێ دى هاتبا ئازراندن .

يا گرنك قابيل كيڤه‌ و ب كيژ سه‌رداچوو !. بوچى قابيلى ب خوه‌، گرێدان ب گونه‌هباريا ملله‌تێ مه‌ڤه‌ نابيت ..!!

ناڤ و نيشانێن هه‌لبه‌ستان ب خوه‌ وێنه‌نه‌ و مروڤ دكاريت دهه‌ر ناڤه‌كى دا خياله‌كا پرى هزر بو خوه‌ ئاڤابكه‌ت . هوزانڤان شاره‌زايى و هوستاييا خوه‌دا هه‌لبژارتنا  ناڤاندا ئاشكرا كريه‌.

     هه‌رناڤه‌كى به‌رو بياڤه‌كێ جودا ژ يێدى ل به‌رامبه‌ر هه‌يه‌ و هه‌ر به‌روبياڤه‌ك ژى خه‌ياله‌كه‌ و پێنه‌ڤێت هه‌ر هه‌لبه‌سته‌كێ مێژوا نڤێسينا خوه‌ هه‌يه‌ . ل ڤێره‌ ژى جياوازيا هزرى و گوهورينا رويدانان كارتێكرنا خوه‌ ل سه‌ر هزرا هوزانڤانى هه‌بوينه‌ :

تو ل لاليا سه‌كه‌راتێ

مه‌ ل به‌ر گه‌هێن له‌نگيێ دبينى

چما  خه‌ونێن پشكوژێن مه‌

ب فنجانێن چيڤانوكى پێ د نڤينى

    ((كه‌ڤالێ ژانه‌كا كه‌توارى بپ  6  )) 

هه‌لبه‌سته‌ڤان چنه‌يێ بۆ خوه‌ دكه‌ته‌ ئارمانج و دڤێت ڤێ چنه‌يێ دسه‌رێ بشكوژێن مه‌ دا نه‌هێليت و دڤێت مه‌ ژ خه‌وه‌كا درێژ هشيار بكه‌ت ، ئه‌م ل درێژيا سالان بچنه‌يێ د هاتينه‌ خاپاندن و دياره‌ گه‌ر چنه‌يى ژماره‌ك ژى با دا ل لاليا سه‌كه‌راتێ ل خوه‌ زڤريت . دانپێدانێ ب گونه‌هێن خوه‌كه‌ت و پێيه‌كێ ل ئاخێ و پێيه‌كێ ل قه‌برى يان كو دوماهيك كار  بو روژا ته‌رازيێ و روژا ته‌رازيێ ژى كو هه‌مى كه‌س دزانن ل گونه‌هان نابوريت .

هه‌لبه‌سته‌ڤانى دڤێت كاره‌كى نيشانى مه‌ بده‌ت ، زه‌ند و باسێن خوه‌ كێل بكه‌ت و ئێدى بشكوژێن مه‌ فنجانا خه‌وێ ناڤه‌خون .

داشينه‌وارێن ئازرينا پرچا ته‌ و

سنێله‌يا بوياغا لێڤێن  ته‌يێن كيڤى

ژێر په‌ردو مژويلانكێن خو من نه‌ نخێڤى

دێ چه‌نگێن خو ل سه‌ر چڤێليێن ته‌دا كه‌م

  ((ئه‌و نهێنييا ئه‌ز هێكريمه‌ ئه‌ڤينێ  بپ9))

دانپێدان ب راستيان هه‌ر وه‌كو مه‌ گوتى ئێك ژ ساخله‌تێن هوزانڤانێ سه‌ركه‌فتى يه‌ و ره‌واجا هه‌لبه‌ستا پێ خورتتر لێ دهێت , هوزانڤان دبن سيبه‌را عه‌شقه‌كێ ڤه‌ بورى يه‌ و بويه‌ پێترانكێ ڤێ عه‌شقێ .

  سنێله‌يى و مه‌خه‌ل چوونا هزرا وى ل دويڤ ميكياجه‌كێ كو عه‌شقه‌كا ده‌ستكرد و پويچكرى و ل دويڤ داخازيێن دلێ خوه‌ ب رێڤه‌ چوويى . بويه‌ مريدێ تێركرنا حه‌زێن خوه‌ . ژ ڤه‌جنقينه‌كێ هشيار دبيت ده‌ما كو بو ديار دبيت ئه‌ڤ عه‌شقا هه‌يا كه‌ڤنه‌ و  ژ  ده‌ستێن هنده‌كێن دى ڤه‌ره‌سيايه‌ و تێركرنا حه‌زێن وى ناهێنه‌ ته‌ناكرن .

په‌ياما هه‌ڤ كيفا ته‌يا كه‌ڤزوكى

د په‌ناگياينه‌ و

گه‌وديا به‌زا من تێر ناكه‌ن       

 (بپ9)

دڤێت بهه‌ستێ خوه‌يێ نازك خه‌لكى هشيار بكه‌ت . ب هزرا وى بتنێ لڤين و ده‌رێژكرن دڤێت كو چو سه‌ر ئه‌ڤراز بچيت و گومان و گونه‌ها ئه‌و ژێ دبێژيت نه‌مينيت و خه‌لك ئێدى پف نه‌كه‌ته‌ خوه‌ ، ده‌ما دهزرێن خوه‌ دا ئاڤا دبيت .

گوهێن وێ يێن ب جادێ ڤه‌

ل گوره‌پان و ياريێن رێپيڤانا يا دل كێره‌

يا په‌يڤ نێره‌

(( وێنه‌يه‌ك ژ تێگه‌ها بويه‌ره‌ك دى بپ 33))

ملله‌ته‌كێ بێ گونه‌ه ب كچه‌كا ژارڤه‌ نيشان دايه‌ . دناڤ حه‌شامه‌ته‌كا مروڤان دا يا دهێته‌ خوارن و ئه‌ڤ كچا هه‌ يا په‌يڤ نێره‌ هه‌ر وه‌كو هوزانڤان دبێژيت .

په‌يڤێن كچه‌كا ژار گه‌ر نێراتى ژى ژێ بزێت و جاده‌كا خروخالى دێ ژ كچينيێ بيته‌ پيره‌ژن و ب تايبه‌ت گه‌ر ل دادگه‌هێ يا گونه‌هباربيت .

نائيى..؟

داپێكڤه‌ بچينه‌ ليسى

                             بپ35

هه‌رچ بيت هوزانڤانى چ ئارێشه‌ دگه‌ل ڤێ گونه‌هباريێ نينن و داخازا چوونا ليسى دكه‌ت . دڤێت هێليڤانك هه‌بيت ل ڤێره‌ هوزانڤان ب خوه‌ حه‌سيايه‌ كو هێليڤانك  نه‌يا گه‌رمه‌ و ده‌وروبه‌رێن وى ب چاڤێ گونه‌هيێ سه‌حدكه‌نێ .. په‌ياما وى ژڤى وێنه‌يى دڤێت مه‌ ژ خه‌وه‌روژكا هشيار بكه‌ت . هه‌ر وه‌كو دبێژيت :

هه‌ر ژ هنگێ وه‌ره‌

گرنژينێن پێكڤه‌ ژيانێ و سه‌حكرنێن ته‌

دگه‌ل بازنێ روژێ دسه‌ر ده‌ركرى بون

  (( بونا ئاهێن هه‌لبه‌سته‌كا ڤه‌كرى بپ44)) 

مه‌زنبونا هه‌لبسته‌ڤانى گه‌له‌ك راستيان ديار دكه‌ت ئه‌و ژى ده‌ما ب مه‌زنبونا سينگێ وێ دحه‌سيێت . حه‌زێن وى به‌ره‌ڤ خه‌يالا جوتبونێ ليتكا دهاڤێژن .

ژبيرڤه‌ چوونێ

هه‌يبه‌تا بلندبوونا سينگێ ته‌ دياردبوو      

 بپ 45

لێ ده‌ما كو ب بهيستنا چيروكا هابيلى حه‌سيايى بێ حه‌مدى وى روندكێن وى به‌رپه‌رێن ديروكه‌كا گيرهه‌ گرتى ته‌رِ دكرن . گلولكا شه‌ڤ و رۆژان ددستێ پيرێدا د ئالزاند .

پرِتێن مه‌ لێك بده‌ و

خو هوى بكه‌ زوهابوونا چاڤێن من

 بپ47 

خه‌ياله‌كا به‌رفره‌ه و سنێله‌يه‌كا كه‌رب گرتى و ته‌ژى قه‌به‌ هه‌مى ل پشت شه‌ڤێن زيندانه‌كا ژبيركرى و ژنوى هيڤيا دچينن .

ده‌ڤێ ته‌ نه‌شيا ب په‌يڤا

 كانيا شعرا من رازى كه‌ت

(( ببوره‌ ل من .. ئه‌گه‌ر ..؟؟ بپ49))

هه‌لبه‌ستا دهێته‌ ڤه‌هاندن ب ئازاديێ نه‌ مه‌ره‌م ژێ دێ پلێته‌كا ئازاديێ هێته‌ وه‌رگرتن و خه‌لك دێ ئازاد دژيت به‌لكو دێ خه‌ياله‌كێ ل ده‌ڤ مروڤى په‌يداكه‌ت  كو مروڤ ئازاد تێدا بگه‌ريت و د جيهانه‌كا به‌ر دريايى دا يێ ئازاد بيت . ژ هه‌لبه‌ستا (من هابيل نه‌كوشتيه‌ ) .

ترسه‌ك يا دهناڤێن من دا

به‌رى ژيێ من يا بووى

ل ناوسكان

ل سه‌ر كه‌ڤران

دگه‌ل بزاڤا ژيانێ و نم نما هه‌بونا

حوداوه‌ندان

 هاتيه‌ نه‌قشكرن

بپ55 -56

من – قابيل – نه‌ڤيايه‌

من – هابيل – نه‌كوشتيه‌

 بپ 57

سه‌حكێ ..!

 ئه‌ز له‌شه‌كێ بێ گونه‌هم 

خو ئاگرێ بن سێلا ره‌ش ب بێ گونه‌هيا

من مه‌زن نابيت

      ئه‌ڤه‌ هنده‌ك ژخه‌يال و ڤه‌هاندنيێ هوزانڤانى نه‌ و بو دوپات دكه‌ين وى هابيل نه‌كوشتييه‌  و دادگه‌ه يا ڤه‌كولينێ لسه‌ر مرنا قابيلى دكه‌ت .

ژێده‌ر  :

1 - من هابيل نه‌كوشتيه‌ – ئاشتى گه‌رماڤى سالا 2002 .

2 - المعقول واللامعقول في الادب الحديت . كولن ولسون .

3 - اوهام النخبه‌ او نقدالمتقف – علي حرب .                                

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Copyright (2008) Roshenbiry.com