پاكێ هابيل كوشتيه ..؟
عبدالرحمن بامهرنى
گههاندن و پێشكێشكرنا ههر وێنهيهكى دههلبهستێ دا يان د
ههركارهكێ ئهدهبى دا ، گرێدان ب فرههيا بهروبياڤێ هزرا
داهينهرێ ڤى كارێ ئهدهبى ڤه ههيه .
يان ژى كو داهێنان ب خوه دكاريت وێنێن لێكدايى بو ههر كهسهكى
پهيدابكهت و ئهڤ كهسێن بژاره دشێن ڤێ داهينانێ ل دويڤ هزر و
پێدڤيێن خوه ب دارێژن . ب رامانهكا دى ، ههر كهسهك دشێت
ديوارهكێ بهرا ئاڤا ب كهت ، دهما كهرستێن ئاڤاكرنێ ل دورا
ههبن ، لێ ژبهر كو ههر كهس نهشێت ب ڤى كارى رابيت و هوستاكارى
بو دڤێت . ل ڤێره هوستا بژارهنه و پالێن بهردهست دبيت ب
هێزتربن و ب شيانتر بن ، لێ نه كهسێن داهێنهرن و دراڤێ وان
كێمتره.
يامه دڤێت بگههينن ، گرێدان ب ههلبهستێ و ڤههاندن و دارێتنا
وێنێن وێ ڤه ههيه و ب كورتى ههر كهس يێ دين تێ نهبيت خودان
ئيلهامه و دشێت ب بيته ههلبهستهڤان . داهێنانێ بكهت و وێنێن
خوه بهرچاڤ بكهت ژبهر كو خودان هزره .
داهێنهر ژى ل ڤێره بژاره دبن ، ژبهر كو دارشتنا هزرا دسهرێ
واندا ، گرێدان ب دياردهكێ ڤه ههيه ئهو ژى داهێنانه .
ههلبهستا پشتى سهرهلدانێ ، پشتى ژ كهڤلوژانكێ بهرخودانێ
دهركهتى ، ب ههلبهستهكا مژهوى هاته نيشاندان و نويخوازى ب
دهرگهههك دى پێڤه هاته پهچريمهكرن . سهرهلدان ب خوه بو
پرهك ژبو تژيكرنا مێشكێ ههلبهستهڤانى ژ ئايديولوژيێن ههمه
جور ، بو گوهورينهكا هزرى بهرهڤ پێش . بهرهڤ وهرگرتن وهزركرن
و شروڤهكرنا وان . بهرهڤ د خوهگههشتنێ و نێزيكبونا جڤاكهكێ
سڤێل . بهرهڤ ئاستێ رهوشهنبيرى و گرفتاريا رهوشهنبيرى دناڤ
جڤاكێ دا
ل ڤێره يا گرنگ شروڤهكرنا هزرا داهينهرى يه د چارچوڤێ
دهقى دا و نهك شروڤهكرن و ژێكژێكرنا دهقى ههر وهكو گهلهك
ژێ هزر دكهن .
گهلهك وێنه و گهلهك گوتن و گهلهك بهر و بياڤ دهێنه پێش
چاڤ د ديوان هلبهستێن هوزانڤانێ گهنج ((ئاشتى گهرماڤى )) ل بن
ناڤێ (من هابيل نه كوشتيه).
ديوان ژ شازده ههلبهستان پێك دهێت ژ دياريهكێ كو هوزانڤان ب
خوه نڤيسى يه ، ((ژبهر كو ههلبهستێن من دهربرينن ژ دياروكێن
بالكێش ، ژ ديروكێ بۆ ديروكێ نه ، ديارينه ، بۆ ههر كهسێ
وهلات ڤياى ، بۆ راستيێ خۆ شههيد كرى )).
ژ ( 76) بهرپهرێن قهبارێ ناڤين ژ بهرگێ رهنگ شوين ،
مونتيفهك كو ژحهواريان ، مروڤ ههست بگونهه و گونههباريان ،
دكهت . مروڤ ههست ب ئێش و دهرد و ژانا دكهت . ناڤێ ديوانێ ژ
ههلبهستهكێ هاتيه كێشان و ديوان پێ هاتيه ئازراندن .
د
گهريانا مه دڤێ ديوانێ دا ، ب تنێ مه خو ل هزرا داهێنهرێ ڤان
ههلبهستان كريه خودان و شروڤهكرنا هزرا دهق پێهاتيه نڤيساندن
و كا چهند شيان ههبوينه ، كۆ كارتێكرنێ ل هزرا وهرگرى بكهت و
ب خوڤه گرێبدهت و شروڤهكرن و ژێك ژێكرنا دهقى و وهك ههلبهست
، بۆ رهخنهگران و قهلهمێ وان يێ تيژ برێڤهيه .
ل دويڤ ناڤ و نيشانهكى (( من هابيل نهكوشتيه )) ههلبهستهڤانى
ڤيايه رهواجا ديوانا خو بكهت ، ل ڤێره ئهم دێ هندهك وێنێن
بژاره ژ ديوانا وى دبن ڤى ناڤ و نيشانى را دهربازكهين .
ل
بهرهيێ من هابيل نهكوشتيه .. ژبهر كو هابيل هاتيه كوشتن و
هندى دنيا ههيه و ئێك بهێته كوشتن بارهك ژ گونهها وى بو
قابيلى دزڤريت .
ههمى كهسێن هاتينه سهر عهردى و ژ وهختێ ئادهمى وهره
چيروكا هابيلى دزانن . ههلبهستهڤانى ڤيايه ههر زوى كليلێن
ديوانا خوه بكهته دلهپێ وهرگرى دا كو مللهتێ مه وهك كورد
يێ گونههباره و دوى ئاستێ گونههێ دا نينه كو ژ ههمى رهخان
ڤه ب ڤێ نێرينێ ژێ هزر بكهن .
دبيت هزرا ههلبهستهڤانى پتر دهربرين كربايه كۆ چيروكا هابيلى
ب رهنگهكێ دى هاتبا ئازراندن .
يا گرنك قابيل كيڤه و ب كيژ سهرداچوو !. بوچى قابيلى ب خوه،
گرێدان ب گونههباريا مللهتێ مهڤه نابيت ..!!
ناڤ و نيشانێن ههلبهستان ب خوه وێنهنه و مروڤ دكاريت دههر
ناڤهكى دا خيالهكا پرى هزر بو خوه ئاڤابكهت . هوزانڤان
شارهزايى و هوستاييا خوهدا ههلبژارتنا ناڤاندا ئاشكرا كريه.
ههرناڤهكى بهرو بياڤهكێ جودا ژ يێدى ل بهرامبهر ههيه
و ههر بهروبياڤهك ژى خهيالهكه و پێنهڤێت ههر ههلبهستهكێ
مێژوا نڤێسينا خوه ههيه . ل ڤێره ژى جياوازيا هزرى و گوهورينا
رويدانان كارتێكرنا خوه ل سهر هزرا هوزانڤانى ههبوينه :
تو ل لاليا سهكهراتێ
مه ل بهر گههێن لهنگيێ دبينى
چما خهونێن پشكوژێن مه
ب
فنجانێن چيڤانوكى پێ د نڤينى
((كهڤالێ ژانهكا كهتوارى بپ 6 ))
ههلبهستهڤان چنهيێ بۆ خوه دكهته ئارمانج و دڤێت ڤێ چنهيێ
دسهرێ بشكوژێن مه دا نههێليت و دڤێت مه ژ خهوهكا درێژ هشيار
بكهت ، ئهم ل درێژيا سالان بچنهيێ د هاتينه خاپاندن و دياره
گهر چنهيى ژمارهك ژى با دا ل لاليا سهكهراتێ ل خوه زڤريت .
دانپێدانێ ب گونههێن خوهكهت و پێيهكێ ل ئاخێ و پێيهكێ ل
قهبرى يان كو دوماهيك كار بو روژا تهرازيێ و روژا تهرازيێ ژى
كو ههمى كهس دزانن ل گونههان نابوريت .
ههلبهستهڤانى دڤێت كارهكى نيشانى مه بدهت ، زهند و باسێن
خوه كێل بكهت و ئێدى بشكوژێن مه فنجانا خهوێ ناڤهخون .
داشينهوارێن ئازرينا پرچا ته و
سنێلهيا بوياغا لێڤێن تهيێن كيڤى
ژێر پهردو مژويلانكێن خو من نه نخێڤى
دێ چهنگێن خو ل سهر چڤێليێن تهدا كهم
((ئهو نهێنييا ئهز هێكريمه ئهڤينێ بپ9))
دانپێدان ب راستيان ههر وهكو مه گوتى ئێك ژ ساخلهتێن هوزانڤانێ
سهركهفتى يه و رهواجا ههلبهستا پێ خورتتر لێ دهێت , هوزانڤان
دبن سيبهرا عهشقهكێ ڤه بورى يه و بويه پێترانكێ ڤێ عهشقێ .
سنێلهيى و مهخهل چوونا هزرا وى ل دويڤ ميكياجهكێ كو عهشقهكا
دهستكرد و پويچكرى و ل دويڤ داخازيێن دلێ خوه ب رێڤه چوويى .
بويه مريدێ تێركرنا حهزێن خوه . ژ ڤهجنقينهكێ هشيار دبيت
دهما كو بو ديار دبيت ئهڤ عهشقا ههيا كهڤنه و ژ دهستێن
هندهكێن دى ڤهرهسيايه و تێركرنا حهزێن وى ناهێنه تهناكرن
.
پهياما ههڤ كيفا تهيا كهڤزوكى
د
پهناگياينه و
گهوديا بهزا من تێر ناكهن
(بپ9)
دڤێت بههستێ خوهيێ نازك خهلكى هشيار بكهت . ب هزرا وى بتنێ
لڤين و دهرێژكرن دڤێت كو چو سهر ئهڤراز بچيت و گومان و گونهها
ئهو ژێ دبێژيت نهمينيت و خهلك ئێدى پف نهكهته خوه ، دهما
دهزرێن خوه دا ئاڤا دبيت .
گوهێن وێ يێن ب جادێ ڤه
ل
گورهپان و ياريێن رێپيڤانا يا دل كێره
يا پهيڤ نێره
(( وێنهيهك ژ تێگهها بويهرهك دى بپ 33))
مللهتهكێ بێ گونهه ب كچهكا ژارڤه نيشان دايه . دناڤ
حهشامهتهكا مروڤان دا يا دهێته خوارن و ئهڤ كچا هه يا پهيڤ
نێره ههر وهكو هوزانڤان دبێژيت .
پهيڤێن كچهكا ژار گهر نێراتى ژى ژێ بزێت و جادهكا خروخالى دێ ژ
كچينيێ بيته پيرهژن و ب تايبهت گهر ل دادگههێ يا گونههباربيت
.
نائيى..؟
داپێكڤه بچينه ليسى
بپ35
ههرچ بيت هوزانڤانى چ ئارێشه دگهل ڤێ گونههباريێ نينن و داخازا
چوونا ليسى دكهت . دڤێت هێليڤانك ههبيت ل ڤێره هوزانڤان ب خوه
حهسيايه كو هێليڤانك نهيا گهرمه و دهوروبهرێن وى ب چاڤێ
گونههيێ سهحدكهنێ .. پهياما وى ژڤى وێنهيى دڤێت مه ژ
خهوهروژكا هشيار بكهت . ههر وهكو دبێژيت :
ههر ژ هنگێ وهره
گرنژينێن پێكڤه ژيانێ و سهحكرنێن ته
دگهل بازنێ روژێ دسهر دهركرى بون
(( بونا ئاهێن ههلبهستهكا ڤهكرى بپ44))
مهزنبونا ههلبستهڤانى گهلهك راستيان ديار دكهت ئهو ژى دهما
ب مهزنبونا سينگێ وێ دحهسيێت . حهزێن وى بهرهڤ خهيالا
جوتبونێ ليتكا دهاڤێژن .
ژبيرڤه چوونێ
ههيبهتا بلندبوونا سينگێ ته دياردبوو
بپ 45
لێ دهما كو ب بهيستنا چيروكا هابيلى حهسيايى بێ حهمدى وى
روندكێن وى بهرپهرێن ديروكهكا گيرهه گرتى تهرِ دكرن . گلولكا
شهڤ و رۆژان ددستێ پيرێدا د ئالزاند .
پرِتێن مه لێك بده و
خو هوى بكه زوهابوونا چاڤێن من
بپ47
خهيالهكا بهرفرهه و سنێلهيهكا كهرب گرتى و تهژى قهبه
ههمى ل پشت شهڤێن زيندانهكا ژبيركرى و ژنوى هيڤيا دچينن .
دهڤێ ته نهشيا ب پهيڤا
كانيا شعرا من رازى كهت
(( ببوره ل من .. ئهگهر ..؟؟ بپ49))
ههلبهستا دهێته ڤههاندن ب ئازاديێ نه مهرهم ژێ دێ پلێتهكا
ئازاديێ هێته وهرگرتن و خهلك دێ ئازاد دژيت بهلكو دێ
خهيالهكێ ل دهڤ مروڤى پهيداكهت كو مروڤ ئازاد تێدا بگهريت و
د جيهانهكا بهر دريايى دا يێ ئازاد بيت . ژ ههلبهستا (من هابيل
نهكوشتيه ) .
ترسهك يا دهناڤێن من دا
بهرى ژيێ من يا بووى
ل
ناوسكان
ل
سهر كهڤران
دگهل بزاڤا ژيانێ و نم نما ههبونا
حوداوهندان
هاتيه نهقشكرن
بپ55 -56
من – قابيل – نهڤيايه
من – هابيل – نهكوشتيه
بپ 57
سهحكێ ..!
ئهز لهشهكێ بێ گونههم
خو ئاگرێ بن سێلا رهش ب بێ گونههيا
من مهزن نابيت
ئهڤه هندهك ژخهيال و ڤههاندنيێ هوزانڤانى نه و بو
دوپات دكهين وى هابيل نهكوشتييه و دادگهه يا ڤهكولينێ لسهر
مرنا قابيلى دكهت .
ژێدهر :
1
- من هابيل نهكوشتيه – ئاشتى گهرماڤى سالا 2002 .
2
- المعقول واللامعقول في الادب الحديت . كولن ولسون .
3
- اوهام النخبه او نقدالمتقف – علي حرب .