20/01/2010

روژنامه‌ڤانى وه‌ك كار و پيشه‌سازى

عبدالرحمن بامه‌رنى

Bamerni77@yahoo.com

ژبه‌ركو ئه‌ڤرو رولێ راگه‌هاندنێ ژ هه‌ر وه‌خت و چاخه‌كێ دى خورتره‌ و بێى كونترول دچيته‌ دهه‌مى ماله‌كێ ڤه‌ و ژبه‌ر گه‌له‌كيا رويدان و ئه‌و بويه‌رێن روژانه‌ په‌يدادبن و دبنه‌ جهێ گرنگى و پويته‌دانا خه‌لكى، ئه‌ڤرو روژنامه‌ڤانى رولێ خوه‌ دبينيت و به‌ره‌ به‌ره‌ يا دبيته‌ پيشه‌سازيه‌ك و خه‌لك يێ لدويڤ دگه‌ريت. بويه‌ دا ئه‌ڤ كارێ نوى شوين پێن خوه‌ ب بينيت و جێهـ خوه‌ بگريت، نه‌بيته‌ جهێ ڤه‌جنقينا خه‌لكى و پيشه‌سازيه‌ك تێدا هه‌بيت و ژ ئاخفتنا كولانكى و پروپاگندێن سه‌ر جاددان بهێته‌ جوداكرن، مه‌ ئه‌ڤ بابه‌ته‌ لدوور روژنامه‌ڤانيێ بره‌نگه‌كێ گشتى نڤيسيه‌.

هه‌ر كه‌سێ حه‌زا دويڤچوونێ و لێگه‌ريانێ د روژنامه‌ و گوڤارێن ل دهوكێ ده‌ردكه‌ڤن دا هه‌بيت و بڤێت هه‌ڤبه‌ركرنه‌كێ دگه‌ل روژنامه‌ڤانيا پارێزگه‌هێن دى يێن هه‌رێما كوردستانێ بكه‌ت، دێ بو چه‌ند خاله‌ك ديار بن كو دهنده‌ك روژنامه‌ و گوڤارێن دهوكێ دا هونه‌رێ روژنامه‌ڤانى گه‌له‌ك يێ كێمه‌ و لاوازه‌ و هيچ پويته‌دانه‌ك پێ ناهێته‌ دان كو دبه‌رامبه‌ر دا ئه‌ڤ ده‌زگه‌هێن هه‌ دسه‌ره‌راى وى پاره‌يێ لبه‌ر ده‌ستێن وان، به‌لێ چ ژ كێم نه‌زانين يان بگرنگى نه‌وه‌رگرتتن، ڤى لايه‌نى ب پشت گوهـ ڤه‌ دهاڤێژن.

گه‌له‌ك جاران ئه‌م گازندا دكه‌ين و دبێژين مه‌ ل پارێزگه‌ها دهوكێ خانده‌ڤان نينه‌، ئه‌و روژنامه‌ و په‌رتوكێن ده‌ردكه‌ڤن ژى كو گه‌له‌ك مانديبون بو دڤێت دميننه‌ ل سه‌ر ره‌فاتك و مێزه‌يێن په‌رتوكخانا و ئه‌و جهێن روژنامه‌ و گوڤار لێ دهێنه‌ فروتن، ئه‌م گازندان ژى دكه‌ين كو خه‌لك يێ به‌رهه‌ڤه‌ بو ڤه‌خارنا ئێك كوپێ شه‌ربه‌تێ هزار ديناران بده‌ت و نه‌ يێ به‌رهه‌ڤه‌ بتنێ 250 ديناران بو كرينا ئێك روژنامه‌ بده‌ت، وه‌ك نمونه‌.

هه‌ر وه‌كو مه‌ گوتى ئه‌ڤرو دنيايه‌كا رويدانان دهێنه‌ گوهلێبون، چ يێن جيهانى و چ يێن ناڤخوى و هه‌مى ژى بو خه‌لكى دگرنگن. ژبه‌ركو خه‌لك ژى هه‌مى گاڤا ل بازارى نينه‌ و حه‌زدكه‌ت پتريا ڤان رويدانان بزانيت، حه‌زدكه‌ت ڤان رويدانان ژ جهه‌كێ باوه‌رپێكرى و ب زمانه‌كێ ساده‌ و تێر و ته‌سه‌ل و ره‌هوان بزانيت و بخوينيت. پێنه‌ڤێت ژى هێژ ئه‌و باوه‌رى بو وى خه‌لكى په‌يدا نه‌بويه‌ كو ئێكسه‌ر يا وى بڤێت دێ دروژنامه‌ و گوڤارێن دهوكێ دا بو بده‌ست كه‌ڤيت.

دا بزانين ئه‌و ئه‌گه‌رێن دبنه‌ به‌ربه‌ست دناڤبه‌را روژنامێ و وه‌رگرى دا چنه‌؟ ئه‌و چ ره‌نگێ باوه‌ريێ يه‌ كو خانده‌ڤا دبێژيت روژنامه‌ نه‌ يا وێره‌كه‌ دڤه‌گوهاستنا رويدانێ دا، يان تاگيريێ دكه‌ت چ ژبه‌ر لايه‌نگيريا وى يا حزبى يان يا ئايينى يان نه‌وێريت هه‌مى لايه‌نێن رويدانێ وه‌رگريت!

پێنه‌ڤێت مافێ خانده‌ڤايه‌ وه‌ك خوه‌ و چاوان رويدان په‌يدا دبيت و ده‌ما روژنامه‌نڤيس رويدانێ ڤه‌دگوهێزيته‌ سه‌ر لاپه‌رێن روژنامێ، ئه‌و رويدان به‌رسڤا هه‌مى پرسێن خانده‌ڤاى بده‌ت كو بنه‌مايێن هه‌والى ژێ په‌يدا دبن. كه‌نگى روژنامێن مه‌ شيان وان هه‌مى پروپاكنده‌يێن ل سه‌ر جادێ دهێنه‌ گوهلێبون بێ به‌رسڤ نه‌هێليت و راستيا وان بو وه‌رگرى و خانده‌ڤاى ديار بكه‌ت يان ده‌ما خانده‌ڤا دچيت روژنامه‌كێ دخوينيت، بو راستيا بويه‌ر و رويدانان ديار ببيت كو به‌لێ ڤێ روژناما ناڤبرى خوه‌ دويرئێخستى يه‌ و نه‌بويه‌ لايه‌نه‌ك ژ رويدانى و ژ خاندنا وى بخوه‌ ژى ديار دكه‌ت كا چه‌ند بێ لايه‌نى دهه‌والى و رويدانا به‌لاڤكرى دا هه‌يه‌. خانده‌ڤاى كه‌نگى ديت روژنامه‌ بو چاڤ و گوهێن وى ئه‌و بخو دێ لدويڤ روژنامێ گه‌ريت و دێ چيت كريت.

لڤێره‌ دڤێت پويته‌كێ زێده‌تر ئه‌م بده‌ينه‌ هه‌مى ژانرێن روژنامه‌ڤانى وه‌ك هه‌وال، ديدار و ريپورتاژ كو ئه‌ڤێن هه‌ ل سه‌ر روژنامێ حسابن و ئه‌و كه‌سێ كارگێريا روژنامێ دكه‌ت، دڤێت پابه‌ندى هنده‌ك خالان بيت كو بشێت نڤيسينا هه‌والى ژ ده‌نگ و باسه‌كێ كولانكى جوداكه‌ت، دڤێت بنه‌مايێن هه‌والى دناڤ دا هه‌بن، خانده‌ڤاى تێر بكه‌ت و چ جهێ پرسياران نه‌هێليته‌ لده‌ف، بزانيت چ هه‌وال بو خانده‌ڤاى يێ گرنگه‌ و جهێ پوويته‌دانا ويه‌ و چ خه‌به‌ر بو وى نه‌يێ گرنگه‌ و دى چاوا زانيت خانده‌ڤاى ب وى هه‌والى ڤه‌ گرێده‌ت، يێ دروژنامێ دا دهێته‌ به‌لاڤكرن و نه‌ك درێزا ئێكێ دا يان مانشێتى دا، هه‌مى تشته‌كى بدانيته‌ به‌رده‌ستێ خانده‌ڤاى يان مانشێتێ وى نه‌ يێ ته‌مام بيت يان دارشتنه‌كا لاواز دابيته‌ هه‌والى. هه‌ر وه‌سان ئه‌ڤێن هه‌ بو ديدارێ و ريپورتاژێ ژى.

ئه‌ڤرو ئه‌م يێن گه‌هشتينه‌ قوناغه‌كێ كو دڤێت هه‌والى بكه‌ينه‌ كه‌ره‌سته‌يه‌ك و بدانينه‌ به‌ر ده‌ستێ خانده‌ڤاى، چاوان خانده‌ڤا قه‌ست دكه‌ته‌ بازارى بو كرينا كه‌ره‌سته‌يه‌كى وه‌ك يێ خارنێ يان جل و به‌رگ يان چه‌ند كيلويێن فێقى، هوسا ئه‌و خانده‌ڤا روژانه‌ فێر ببيت قه‌ست بكه‌ته‌ بازارى و ل روژنامێ بگه‌ريت، بكريت، ژبه‌ركو وى ئه‌و ده‌رفه‌ت نينه‌ روژانه‌ لدويڤ ده‌نگو باسان بچيت و محوى هو گوت و سه‌عوى هو گوته‌ هه‌  و ژ سه‌د ده‌نگ و باسێن كولانكى ئێك راست ده‌ركه‌ڤيت، به‌لكو ئه‌و روژناما بتنێ كارێ خوه‌ دكه‌ته‌ ئه‌ڤ دويڤچوونه‌ دێ يا پر فروشتن بيت و خه‌لك دزانيت كو به‌لێ فلانه‌ روژنامه‌ بتنێ كارێ وێ دويڤچوونه‌ و هه‌ر تشتێ رويده‌ت دێ بو به‌رده‌ست كه‌ت، دێ بو وى ديار كه‌ت كا چ رويدان په‌يدا بون، چ ئاريشه‌ هه‌نه‌ ل جيهانێ چ هه‌يه‌ سياسه‌تا هه‌رێمێ چاوان برێڤه‌ دچيت و بارودوخێ كوردان دگه‌ل وه‌لاتێن دى چاوانه‌ و تا دوماهيێ.

كه‌نگى ئه‌ڤ باوه‌ريه‌ دناڤبه‌را خه‌لكى و روژنامێ دا په‌يدا بو، هينگێ دێ بێژين به‌لێ مه‌ روژنامه‌ڤانى يا لده‌ڤه‌رێ هه‌ى و دێ شێين روژنامه‌ڤانيێ وه‌ك پيشه‌يه‌ك ده‌ينه‌ نياسين و دێ كارێ روژنامه‌ڤانى بيته‌ پيشه‌سازيه‌ك.